Το βρέφος από την γέννηση του, με όποιες δεξιότητες έχει αναπτύξει κατά την κυοφορία, προσπαθεί να επικοινωνήσει με το περιβάλλον στο οποίο ξαφνικά καλείται να υπάρξει. Πρώτος κώδικας επικοινωνίας είναι το κλάμα, το οποίο όσο περνούν οι μήνες, αρχίζει να διαφοροποιείται για να δηλώσει τις υλικές ανάγκες του. Με τη σταδιακή ωρίμανση των φωνητικών χορδών και του εγκεφάλου, το βρέφος αρχίζει να ανακαλύπτει τη φωνή του, μέχρι να πει την πρώτη του πολυπόθητη για τα αυτιά λέξη. Από εκεί και πέρα, έχει έναν ολόκληρο κόσμο λέξεων και νοημάτων να ανακαλύψει, για να μπορέσει να εκφράσει και να μεταφέρει στο περιβάλλον του αυτά που αισθάνεται και χρειάζεται.

Αν ένας γονιός αναλογιστεί αυτήν την πορεία γλωσσικής ανάπτυξης του παιδιού του, θα καταλάβει πως όταν γίνεται γονιός, καλείται παράλληλα να μάθει μια ξένη γλώσσα, αυτήν του παιδιού του. Αν από νωρίς μπει στη διαδικασία να το παρατηρεί, με σκοπό να διακρίνει τις διαφοροποιήσεις στη φωνή, το κλάμα, τις κινήσεις, τις εκφράσεις του προσώπου του και δώσει στο παιδί να καταλάβει ότι το κατανοεί, θα δει πως, ως εκ θαύματος, θα έχει ένα παιδί πιο ήρεμο και χαρούμενο. Ποιός δε νιώθει ασφάλεια σε ένα περιβάλλον που τον καταλαβαίνουν;

Τροχοπέδη αποτελεί το γεγονός ότι οι περισσότεροι γονείς συχνά προβάλλουμε στο παιδί μας δικά μας στοιχεία, σε σημείο που να μη μένει ούτε χρόνος, αλλά ούτε χώρος στο μυαλό μας να κατανοήσουμε τι πραγματικά μας λέει. Αν το κρίνουμε εξ ιδίων και δεν το βλέπουμε ως μια ξεχωριστή προσωπικότητα, το παιδί πιθανότατα θα αποτύχει να επικοινωνήσει σαφώς και ειλικρινά αυτό που θέλει να πει, με αποτέλεσμα να καταφύγει σε συμπεριφορές που εν τέλει θα του προσκολλήσουν την ταμπέλα του «κακομαθημένου», «δύστροπου» ή «νευρικού».

Το ουσιαστικό ερώτημα όμως είναι “γιατί το παιδί φέρεται σαν κακομαθημένο, δύστροπο ή νευρικό;” Η απάντηση είναι απλά “διότι δεν το καταλαβαίνουν αλλιώς”. Είναι φυσιολογική αντίδραση, αν αναλογιστούμε πως κι εμείς όταν βρισκόμαστε σε ένα περιβάλλον που δε μας καταλαβαίνουν, πρέπει να σκαρφιστούμε άλλους τρόπους από την ομιλία για να μας προσέξουν ουσιαστικά. Η διαιώνιση του προβλήματος, δυστυχώς, καταλήγει στο να γίνει το παιδί όντως «κακομαθημένο», «δύστροπο» ή «νευρικό», γιατί πολύ απλά έτσι έμαθε.

Ακόμα κι αν ένα παιδί έχει εκ φύσεως τάση να κακομάθει εύκολα ή να γίνει ευερέθιστο, με ηρεμία, αγάπη και πολλή συζήτηση μπορεί να αποφευχθεί. Ο διάλογος είναι το ουσιαστικότερο μάθημα που μπορεί ένας γονιός να δώσει στο παιδί του. Όταν διδάσκεσαι πώς να μιλάς, μαθαίνεις παράλληλα πώς να ακούς, που είναι ο θεμέλιος λίθος για τις σχέσεις που δημιουργούμε με τους γύρω μας, αλλά και για την απόκτηση αυτογνωσίας. Είναι επομένως το πολυτιμότερο εφόδιο για την ανάπτυξη μιας υγιούς προσωπικότητας. Εκτός αυτού, η αποτελεσματική επίλυση των προβλημάτων διασφαλίζει μια ευχάριστη διάθεση που είναι απαραίτητη για μια αρμονική συμβίωση. Εξάλλου, δεν υπάρχει καλύτερο γιατρικό για έναν γονιό από το χαμόγελο του παιδιού του, και δεν υπάρχει μεγαλύτερη ανακούφιση και αίσθηση ασφάλειας για ένα παιδί από τη χαρά των γονιών του.

Δεν υπάρχουν λοιπόν «κακομαθημένα», «δύστροπα» ή «νευρικά» παιδιά, αλλά γονείς που, συνήθως από άγνοια ή φόρτο ευθυνών, δεν καταφέρνουν να μάθουν στο παιδί τους να «παίρνει από λόγια» από όταν αυτό είναι ακόμα μωρό. Αποτέλεσμα αυτού το μάλωμα, η τιμωρία, οι απειλές ή η αδιαφορία. Πρακτικές που αντί να θεραπεύουν, εδραιώνουν την αποτυχία του παιδιού να γίνει ένας λογικά φερόμενος άνθρωπος.

Πριν μαλώσουμε ένα παιδί, ας του τραβήξουμε την προσοχή από αυτό που πάει να κάνει ή ας του εξηγήσουμε γιατί δεν ήταν σωστό αυτό που έκανε. Αν πάλι δεν έχουμε την ηρεμία εκείνη τη στιγμή, ας πάρουμε μια βαθιά ανάσα, ας χαμογελάσουμε και ας το αναβάλλουμε για όταν θα έχουμε την απαραίτητη ψυχραιμία.

Πριν απ’ όλα αυτά, όμως, στον τελικό απολογισμό της ημέρας μας ας αναλογιστούμε. Μήπως φταίμε εμείς γι’ αυτό που έκανε; Μήπως δεν καταλάβαμε τι ήθελε να μας πει και βρήκε άλλον τρόπο να περάσει το μήνυμά του; Ποιά ήταν η πραγματική ανάγκη που πήγε να καλύψει με αυτήν του την πράξη; Όπως και να ‘χει, ας μην το τιμωρήσουμε. Το σίγουρο είναι πως δεν είχε την πρόθεση να μας πληγώσει. Για να είμαστε ειλικρινείς, καμία τιμωρία δεν είναι αποτελεσματικότερη από το χαμόγελο κι η ασφάλεια της αγάπης διορθώνει όλα τα σφάλματα.

Όταν χάνεις μια μάχη, δε σημαίνει ότι έχασες και τον πόλεμο. Ο πόλεμος δεν τελειώνει με ένα λάθος που κάναμε. Ένα λάθος δεν φέρνει την ήττα. Ηττάται οποίος σταματήσει να προχωρά κι όποιος πάψει να μαθαίνει. Η μοιρολατρία ποτέ δεν ήταν απάντηση στα προβλήματα, διότι το να αφεθείς στα χέρια κάποιου άλλου, ακόμα κι αν αυτός είναι η μοίρα σου, μόνο ευθυνοφοβία γεννά.

Κάθε λάθος μας και ένα σκαλοπάτι. Η σκάλα της ζωής δε χτίζεται μόνο από τα σωστά που κάνουμε, μα κι από τις επιλογές που τολμήσαμε μα βγήκαν λανθασμένες. Κι αυτές μας τιμούν περισσότερο, γιατί αυτές δείχνουν το ποιόν του χαρακτήρα μας. Αυτές μας οδηγούν στην αυτογνωσία.

Ένας καλός στρατηγός, όπως και ένας καλός ηγέτης δεν είναι αυτός που δε χάνει μάχες. Είναι αυτός που γνωρίζει πώς να γυρίζει το αποτέλεσμα προς όφελος του στρατεύματος του. Το στράτευμα κάθε ανθρώπου είναι η καρδιά, η ψυχή, το μυαλό, τα αισθήματα και τα συναισθήματα του. Μονίμως σε πόλεμο με την ύλη και τους ανθρώπους γύρω τους για το ποιός θα επικρατήσει.

Έχει αλήθεια σημασία ποιός θα επικρατήσει; Ποιός από όλους μπορεί να μας αποκλείσει το ενδεχόμενο του λάθους; Η απάντηση είναι φυσικά κανείς. Ισορροπία χρειάζεται η ζωή. Ένα συνονθύλευμα αυτών των στοιχείων σε αρμονική συνύπαρξη. Αυτό είναι το ζητούμενο ακόμα κι αν ο άνθρωπος αδυνατεί να το δει.

Κι αν δεν έχει σημασία το ποιός θα νικήσει και αν πάντα έχεις να μάθεις κάτι από αυτό που θα βγει, νικάς τον πόλεμο. Κι ας χάνεις μάχες. Ο πόνος των μαχών σε κάνει πιο δυνατό και πιο ευέλικτο στα νέα δεδομένα.

Ένας διαρκής πόλεμος είναι η ζωή, μόνο γι’ αυτούς που φέρουν τον πόλεμο μέσα τους. Αν μαχόμαστε τον ίδιο μας τον εαυτό, στερώντας μας την ελευθερία των επιλογών μέσα από «πρέπει» και «δε βαριέσαι», δε θα φτάσουμε ποτέ σε αυτό που θέλουμε, πόσο μάλλον σε αυτό που αξίζουμε. Και όλοι αξίζουμε μια νίκη, η οποία δεν είναι άλλη από την πολυπόθητη ευτυχία των στιγμών.

Για να επικρατήσει λοιπόν ειρήνη μέσα μας, στόχος μας είναι μη φοβόμαστε τον πόλεμο. Να μην βλέπουμε πόλεμο. Ο ηγέτης που δε σκιάζεται, έχει ανοιχτά μάτια, γερή καρδιά, και οξύ νου. Τολμά και νικά γιατί έχει νικήσει πρώτα τον Εφιάλτη μέσα του. Έχει νικήσει τον φόβο.

Μάχες χαμένες είναι οι εμπειρίες που αφήνουμε να επαναλαμβάνονται χωρίς να αποκομίζουμε αυτό που έχουν να μας διδάξουν. Μάχες κερδισμένες, αυτές που ακόμα κι αν λαβωθήκαμε, δεν αφήσαμε να κόψουν την πορεία μας προς τη νίκη. Το ζητούμενο; Με αρμονία και ισορροπία, ο πόνος να γίνεται μάθημα και το χαμόγελο τρόπος ζωής.

Η τόλμη είναι αρετή των συνετών ανθρώπων. Δεν είναι παρόρμηση. Είναι δύναμη που συνεπάγεται την επιλογή του να αναλάβεις την ευθύνη των πράξεών σου.

Όταν τολμάς, δεν οδεύεις προς το λάθος, ούτε αυτό που θεωρείς εσύ σωστό. Οδεύεις προς αυτό που νιώθεις. Κι αυτό πάντα έχει κάτι θετικό να φέρει. Γιατί στην ουσία, δεν είμαστε τα λάθη μας, αλλά το πώς επιλέγουμε να τα διαχειριστούμε. Κι όταν τολμάς, ακόμα κι αν δεν επιτυχείς το στόχο, σημασία έχει να γνωρίζεις πώς να διαχειριστείς την ήττα σου. Αυτή η γνώση διώχνει κάθε φόβο ή δισταγμό. Πως ό,τι κι αν έρθει θα το αντιμετωπίσεις.

Αυτή είναι η δύναμη των τολμηρών ανθρώπων. Να γνωρίζουν πως πέφτοντας και στον γκρεμό ακόμη, εκείνοι θα σταθούν όρθιοι. Κι η τόλμη πάντα ανταμείβεται. Ακόμα κι αν ένα κομμάτι της φέρει καταστροφή, το αποτέλεσμα θα είναι ελευθερία.

Ελεύθερος είναι ο άνθρωπος που ξέρει τι θέλει και το διεκδικεί, χωρίς να χάνει το σεβασμό και την ανθρωπιά του. Κάνει το ταξίδι του και κάπου εκεί στο τέλος, κοντά στον προορισμό του, βρίσκει τον θησαυρό που χρόνια έψαχνε. Κι αυτός δεν είναι άλλος από μια καθαρή εικόνα στον καθρέφτη της ψυχής του.

Είναι αυτοί οι έρωτες που μένουν ανεκπλήρωτοι, γιατί ποτέ δεν ήταν η μοίρα τους να φέρουν το «μαζί» ως αίσιο τέλος. Είτε ήταν μονομερείς, είτε από απόσταση, είτε απαγορευμένοι. Για λόγους κοινωνικούς, ηθικούς, συναισθηματικούς, υλικούς.

Στους μονομερείς, ο ένας κρατά τον έρωτα του κρυφό γιατί δεν τολμά να αποκαλύψει στον σημαντικό άλλο που έχει απέναντι του, πως αυτό που επιθυμεί η καρδιά και το κορμί του είναι κάτι παραπάνω από φιλία. Ότι έχει μια φλόγα που σιγοκαίει με την προσμονή της ανταπόκρισης κάθε εικόνα και κάθε όμορφη στιγμή που μοιράζονται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όταν ο ερωτευμένος έχει αποκλείσει τη θετική απόκριση που επιθυμεί, η αγάπη του για τον άλλον άνθρωπο τον οδηγεί στη φιλία, ως το μόνο μέσο να τον κρατήσει στη ζωή του. Η φιλία δένει ψυχές κι αυτό φαντάζει άκρως προτιμότερο από την απώλεια.

Στους έρωτες από απόσταση, αυτούς που δεν πρόλαβαν να πάρουν σάρκα και οστά, λείπει η οικειότητα. Η αίσθηση του αγγίγματος, η ζεστασιά της αγκαλιάς και η θέρμη ενός φιλιού. Τι κι αν προσέγγισαν οι καρδιές, τι κι αν μοιράστηκαν τα συναισθήματα κι έγιναν αμοιβαία. Το εμπόδιο που άφησε αυτόν τον έρωτα ανεκπλήρωτο ήταν πιο δυνατό από την αγάπη. Αποφάσισαν, λοιπόν, να μείνουν φίλοι που θα μοιράζονται λέξεις για να γιατρέψουν, να βοηθήσουν, να νιώσουν, να μοιραστούν. Όσο οι λέξεις αυτές χορταίνουν την καρδιά, θα διαρκέσει κι η φιλία αυτή. Μα ένα ζωντανό άγγιγμα ενός τρίτου είναι ικανό σταδιακά να τη σβήσει.

Οι απαγορευμένοι έρωτες είναι πληγές. Έρωτες που αν εκπληρωθούν θα φέρουν την καταστροφή σε οικογένειες ολόκληρες. Γιατί δεν είχαν την τύχη να έρθουν στον σωστό χρόνο. Απαιτούν από τους ήρωες τους να κάνουν μεγάλες θυσίες για να γίνουν σχέσεις. Οι δεσμοί αίματος είναι που πονούν περισσότερο εκεί. Παιδιά που θα χωριστούν από τους γονείς μιας κατά τα άλλα φυσιολογικής οικογένειας, αδέρφια που θα πληγωθούν από τον έρωτα προς το ίδιο πρόσωπο. Θέλει μεγάλη τόλμη να τα διαλύσεις όλα για έναν έρωτα. Μα θέλει μεγαλύτερη δύναμη να τον κάνεις φιλία για να απολαμβάνεις την αγάπη του, χωρίς να πληγώσεις τους ανθρώπους που δεν έφταιξαν για τη φλόγα που καίει μέσα σου.

Πολλοί θα πουν πως είναι δειλία να αφήνεις έναν έρωτα ανεκπλήρωτο. Αν όμως γνωρίσεις τη δύναμη της αγάπης, θα καταλάβεις πως η αξιοπρέπεια του να αναλαμβάνεις την ευθύνη σου είναι μεγαλύτερη αρετή από το να ζήσεις απλά τον έρωτα σου. Η καρδιά δεν είναι αλάθητη εξάλλου. Πολλά τα παραδείγματα παθιασμένων ερωτών που κατέληξαν άδοξα.

Τίποτα στη ζωή δεν είναι τυχαίο και οι ανεκπλήρωτοι έρωτες έχουν πάντα κάτι να μας διδάξουν, αρκεί να μην επιτρέψουμε να μας καταβάλουν. Το κυριότερο μάθημα είναι πως η ζωή είναι μεγαλύτερη από τον έρωτα. Αν ο έρωτας είναι υποκειμενικός, η ζωή δεν είναι. Γιατί η ζωή είναι αγάπη.

Είναι κάποιες φάσεις στη ζωή που μοιάζουν με χειμώνα. Το κρύο της μοναξιάς τυλίγει την καρδιά, η κούραση της παγωνιάς στο περιβάλλον βαραίνει την ψυχή, κι ένα πυκνό χιόνι απογοήτευσης καλύπτει κάθε διάθεση και όρεξη να τραβήξεις μπροστά. Όμως το τέλος κάθε χειμώνα φέρνει κάτι καινούριο.

Μόλις αρχίσει να σπάει ο πάγος και να ξεμουδιάζει το κορμί, μόλις η ζεστασιά αρχίσει να σου θυμίζει ξανά το ποιος ήσουν κάτω από αυτό το βαρύ πέπλο του χειμώνα σου, αρχίζεις να στέκεσαι ξανά στα πόδια σου. Τότε είναι που ο έρωτας έρχεται να φέρει την άνοιξη.

Θα είναι ο έρωτας για μια τέχνη, για μια νέα κατάσταση, για έναν άνθρωπο. Θα είναι αυτό το δημιουργικό φτερούγισμα της καρδιάς που θα κάνει τα όνειρα σου να ανθίσουν ξανά. Θα έρθει τότε όχι μόνο γιατί το έχεις ανάγκη για να προχωρήσεις, αλλά και επειδή το έλκεις με τη στάση σου. Γιατί μόλις άρχισες να είσαι καλά με τον εαυτό σου και πάλι.

Ό,τι ζητάμε παίρνουμε σε αυτή τη ζωή. Ίσως όχι με τον τρόπο που το θέλουμε. Ο έρωτας δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι το μέσον για να φτάσουμε. Ο έρωτας είναι το ταξίδι. Φέρνει απόλαυση, δημιουργία, τόλμη, ομορφιά. Είναι το κίνητρο να φτάσεις στο καλοκαίρι. Να αποφέρεις καρπούς.

Είναι γλυκός ο έρωτας. Κι όταν τον διοχετεύεις σε κάτι μέσω της δημιουργίας μπορεί να μείνει διαχρονικός. Κι ας είναι στην ουσία εφήμερος. Ο καρπός που σε ώθησε να καλλιεργήσεις, θα σου θυμίζει πάντα τον έρωτα που πότισε το λουλούδι του. Κι εκεί στο καλοκαίρι σου θα ζήσεις τις καλύτερες στιγμές της ζωής σου. Αυτές που θα φτιάξουν τις αναμνήσεις που αξίζει να χαραχτούν μέσα σου, σαν γιατρικό για τις δύσκολες ώρες που θα ξανάρθουν.

Αφού έχεις νιώσει τον έρωτα κι έχεις δοκιμάσει λοιπόν τους καρπούς του, έρχεται η αγάπη. Γιατί ό,τι γεννιέται από έρωτα ντύνεται την αγάπη. Είναι ο μόνος τρόπος να μην πονά. Η αγάπη κάνει υποφερτή τη μελαγχολία του φθινόπωρου που ακολουθεί. Ναι εκεί, μετά τη ζεστασιά του καλοκαιριού, έρχεται το φθινόπωρο να σου υπενθυμίσει ότι τίποτα δεν διαρκεί για πάντα. Μα αν έχεις αγάπη μέσα σου, γνωρίζεις ότι η ουσία δεν είναι στη διάρκεια, αλλά σε αυτό που ένιωσες. Σε αυτό που έβαλες σαν ψυχικό λάφυρο στο σακίδιο της ζωής, για να συνεχίσεις το ταξίδι σου.

Η αγάπη σε προστατεύει από την αστάθεια του φθινόπωρου. Κάνει τη βροχή έμπνευση για το πνεύμα σου και τον αέρα δροσιά για την καρδιά σου από τον καύσωνα του καλοκαιριού. Είναι εκείνη η γαλήνη που νιώθεις όταν είσαι πίσω από ένα παράθυρο και παρακολουθείς τη μανία του φθινόπωρου να ρίξει τα φύλλα των δέντρων με κάθε τρόπο. Όμως εσύ δε φοβάσαι. Εσύ έχεις αγάπη. Και θα αντέξεις. Όχι μόνο επειδή η αγάπη σου δίνει τη δύναμη να παλέψεις, αλλά και επειδή πιστεύεις στην ύπαρξη της. Κι αυτή είναι η μεγαλύτερη δύναμη.

Δεν φέρνουν όλοι οι έρωτες το καλοκαίρι. Μήτε γλυτώνεις πάντα την παρακμή του φθινόπωρου μέσα σου. Μα αν διδαχθείς από έναν έρωτα να κρατάς την αγάπη, θα δεις ότι εξαρτάται από σένα. Εσύ προσκαλείς τον έρωτα, εσύ τον ντύνεις με αγάπη. Κι ας πληγωθείς από το αντικείμενο του έρωτα σου. Εσύ ερωτεύτηκες κι εσύ αγάπησες. Τον έρωτα τον μοιράστηκες, γι’ αυτό και πονά. Η αγάπη όμως είναι δική σου. Αν έβγαλες αγάπη από μέσα σου, δεν την έχασες. Είναι ακόμα εκεί.

Η αγάπη δε φθίνει. Δεν χειμωνιάζει. Η αγάπη δεν έχει εποχή. Είναι διαχρονική και τη φέρει η ψυχή από τη γέννηση της. Κι αν ο έρωτας φέρει στις εποχές σου τα πάνω κάτω, μη φοβάσαι. Την αγάπη να έχεις στο νου σου. Την αγάπη για τις εναλλαγές των εποχών. Γιατί χωρίς αυτές δε θα ζούσες.

Άσε τον έρωτα να φέρνει πάντα την άνοιξη για να έρθει καλοκαίρι. Και βγάλε από μέσα σου αγάπη για να αντέξεις το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Αυτή είναι η ομορφιά της ζωής. Να ακροβατείς πάνω στον έρωτα για να ενισχύεις την αγάπη.

Πόσες φορές η απογοήτευση κυρίευσε το μυαλό σου και η απελπισία μούδιασε την καρδιά σου; Κι εκεί που είχες πέσει και τίποτα ευχάριστο δεν μπορούσε να περάσει από το μυαλό σου, ένα καλόγουστο αστείο από κάποιο αγαπημένο πρόσωπο σε έβγαλε από τον βάλτο σου. Ήταν αυτή η μικρή ανάσα που χρειαζόσουν για να ανασυντάξεις τις δυνάμεις σου και να σηκωθείς. Ήταν αυτή η μικρή αχτίδα φωτός στο χαμόγελο σου που επέτρεψες να διαλύσει τη σκοτεινιά.

Το χιούμορ είναι αίσθηση. Είναι η αίσθηση του ευχάριστου μέσα σε όλον τον αρνητισμό της καθημερινότητας. Είναι εκείνη που μας θυμίζει πόσο σημαντικό είναι το γέλιο στη ζωή, όπως η αίσθηση της δίψας μας υπενθυμίζει την ανάγκη μας για νερό. Δεν μπορεί ο άνθρωπος να ζήσει χωρίς χαμόγελο. Γι’ αυτό καλλιεργεί το χιούμορ.

Το χάρισμα του χιούμορ είναι μια άυλη αίσθηση που επιτρέπει στον εγκέφαλο να εστιάζει στην ευχάριστη πλευρά της ζωής. Οι άνθρωποι που κάνουν χιούμορ, δεν το σκέφτονται. Αυθόρμητα συνδέουν καταστάσεις, φαντάζονται και φτιάχνουν λογοπαίγνια για να προκαλέσουν το γέλιο, σαν να παίζουν ένα παιχνίδι του οποίου βασικός κανόνας είναι να ευφράνει την καρδιά.

Ενώ με τις αισθήσεις μας αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, με το χιούμορ εντοπίζουμε την ουσία της ζωής. Κι αυτό δεν είναι άλλο από το να είμαστε και να νιώθουμε καλά. Παρά τις δυσκολίες, παρά τα εμπόδια, παρά την ασχήμια. Είναι πολύ μικρή η ζωή για να την παίρνουμε τόσο στα σοβαρά. Χιλιοειπωμένο, μα τόσο αληθινό. Κι ο άνθρωπος που στη δύσκολη στιγμή μπορεί να κάνει χιούμορ, έχει μια ιδιαίτερη δύναμη μέσα του. Θέλει να βλέπει τους άλλους να γελάνε και προσλαμβάνει την ομορφιά που εκπέμπουν όταν το κάνουν. Αναγνωρίζει ότι καλό είναι αυτό που αξίζει. Αυτό που πρέπει να κρατάμε στο τέλος. Αυτό που νικάει ακόμα και στα παραμύθια. Κι ας μην μπορούμε να το δούμε κάποιες φορές. Το χιούμορ είναι εκεί για να μας κάνει να το νιώσουμε. Είναι μια πύλη αυτογνωσίας.

Η μορφή του χιούμορ που βρίσκεται πιο κοντά στην αυτογνωσία είναι αναμφίβολα ο αυτοσαρκασμός. Η αναγνώριση και αποδοχή των ελαττωμάτων μας μέσα από το χιούμορ είναι μεγάλη διδασκαλία, τόσο για εμάς όσο και για τους άλλους. Τότε το χιούμορ μπορεί να γίνει εργαλείο και βλέποντας τα λάθη και τα στραβά μας μέσα από το πρίσμα του αυτοσαρκασμού, έχουμε τη δυνατότητα να τα δούμε πιο καθαρά και – γιατί όχι – να τα διορθώσουμε.

Ο άνθρωπος που κάνει χιούμορ έχει βρει ένα κομμάτι του εαυτού του. Μπορεί να έχει χίλια δυο άλλα ελαττώματα, αλλά ξέρει να τα αντιμετωπίζει κι αυτά με χιούμορ. Μπορεί να βολευτεί σε καταστάσεις ή να γίνει παράτολμος. Όμως η ανεπτυγμένη του αίσθηση είναι εκεί για να του θυμίζει το μέτρο. Να κινείται όταν μένει στάσιμος και να φρενάρει όταν τρέχει επιπόλαια. Γιατί για να κάνεις χιούμορ, επιτυχημένο χιούμορ, χρειάζεται ισορροπία.

Κι είναι πάντα γοητευτικός ένας άνθρωπος με χιούμορ. Είναι αυτή η έξυπνη λάμψη που αστράφτει στα μάτια του όταν λέει το αστείο ή ακόμα η άνεση με την οποία το εκφράζει, χωρίς να περιμένει εσένα να γελάσεις. Το νιώθει και το κάνει. Γιατί αν το κάνει επιτηδευμένα, θα χάσει. Κι η γοητεία του αυτή ερεθίζει το μυαλό σου και κάνει την καρδιά σου να νιώσει όμορφα.

Μα κι ο άνθρωπος που γνωρίζει πώς να δέχεται το χιούμορ, έχει μπει σε ένα δρόμο αυτογνωσίας. Δε καταπιάνεται με παρεξηγήσεις και μικροπρέπειες. Το χιούμορ έχει τη δυνατότητα να παίζει με τα όρια και χρειάζεται να είσαι καλοπροαίρετος για να δαμάσεις τις ανασφάλειές σου, ώστε να μην γίνουν εμπόδιο.

Θέλει χιούμορ η ζωή. Και θέλει χιούμορ γιατί έχει χιούμορ, ακόμα κι αν εμείς θεωρούμε ότι μας φέρεται με ειρωνεία. Ακόμα κι οι πιο μαύρες στιγμές μας κρύβουν μέσα τους το αστείο, όπως τον γιν εντάσσει στον κόλπο του το γιανγκ. Ο πόνος και το χαμόγελο εναλλάσσονται για να μας υπενθυμίσουν πως η ροή κι η εναλλαγή τους είναι αυτή που μας κρατά ζωντανούς. Αυτή που μας κινεί. Είναι κίνηση το χιούμορ. Όπως κι η ζωή. Κι έχει χιούμορ η ζωή.

Οι ρυθμοί τρέχουν και μαζί τους κι εμείς. Μακριά από τη φύση, που αποτελεί κατεξοχήν πηγή ηρεμίας, καλούμαστε καθημερινά να αντιμετωπίσουμε πολύ περισσότερα προβλήματα από αυτά που το μυαλό μπορεί να διαχειριστεί με τους δικούς του ρυθμούς. Λόγω αυτής της ανασφάλειας, ο φόβος της αποτυχίας έχει εγκατασταθεί σε όλους τους τομείς της ζωής μας και μας υποτάσσει.

Το άγχος είναι φόβος. Ο φόβος της υπόθεσης για το μέλλον. Έχουμε γίνει σεναριογράφοι της ίδιας μας της ζωής, χωρίς όμως να κατανοούμε ότι το έργο μας γράφεται από αυτά που ζούμε κι όχι από αυτά που υποθέτουμε. Χάνουμε τον ειρμό της ζωής, ώσπου στο τέλος το μυαλό συνηθίζει και πείθεται πως δεν μπορεί να ζήσει χωρίς άγχος. Έτσι ολόκληρο το σώμα μπαίνει στη διαδικασία να εκτελεί τις λειτουργίες του υπό την επήρεια του. Με αυτόν τον τρόπο αντικαθιστούμε τον φυσιολογικό, βιολογικό μας ρυθμό με αυτόν που επιτάσσει η καθημερινότητά μας.

Οι τρόποι να απαλλαγούμε από το άγχος μοιάζουν συνήθως ανέφικτοι, κυρίως επειδή έχουμε πειστεί πως το έχουμε ανάγκη για να ζήσουμε. Αν όμως σταθούμε λίγο και δούμε τα πράγματα διαφορετικά, θα διαπιστώσουμε ότι είναι καθαρά θέμα νοοτροπίας που έχουμε υιοθετήσει. Και η αλλαγή νοοτροπίας είναι δύσκολη, όχι όμως ακατόρθωτη αν υπάρχει θέληση να την αλλάξουμε.

Πρώτο βήμα λοιπόν είναι να θέλουμε να απαλλαγούμε από το άγχος πραγματικά και όχι μόνο στα λόγια.

 Οι 5 παρακάτω τρόποι θα μας βοηθήσουν να επαναρρυθμίσουμε τον οργανισμό μας και το μυαλό μας, ώστε να πάψουν να λειτουργούν βάσει του άγχους.

1  Οι ανάσες

Οι βαθιές ανάσες σε τακτά χρονικά διαστήματα και κυρίως τη στιγμή που νιώθουμε ότι μας πιάνει άγχος, βοηθούν τον εγκέφαλο να ανακτήσει το οξυγόνο που χρειάζεται και να χαλαρώσει, καθώς και να αποβληθεί το σφίξιμο στο στήθος, που είναι το κύριο σύμπτωμα του κοινού άγχους.

2  Η αλλαγή περιβάλλοντος

Η αλλαγή περιβάλλοντος είναι σημαντική για να μπορέσουμε μέσα από την αλλαγή παραστάσεων να εστιάσουμε την προσοχή μας σε κάτι διαφορετικό από αυτό που μας προκαλεί το άγχος. Η καλύτερη λύση είναι σίγουρα μια βόλτα. Αν πιστεύουμε ότι αυτό δεν είναι εφικτό, έστω και η αλλαγή χώρου για πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μπορεί να φέρει αποτελέσματα.

3  Η φυγή από τα προβλήματα

Σε συνδυασμό με την αλλαγή περιβάλλοντος υλικά, οφείλουμε να αλλάξουμε περιβάλλον και μέσα στο μυαλό μας. Έτσι το να βάλουμε στην άκρη για λίγο το πρόβλημα και να πάψουμε να το σκεφτόμαστε, θα μπορέσει να μας βοηθήσει ακόμα και να βρούμε αργότερα τη λύση, εφόσον θα προσφέρουμε στο μυαλό μας λίγη από την πολυπόθητη ξεκούραση. Ένα κλασικό παράδειγμα αυτού, είναι πως θυμόμαστε κάτι πιο εύκολα όταν σταματήσουμε να προσπαθούμε να το θυμηθούμε, ακριβώς επειδή αφήνουμε το μυαλό να το θυμηθεί χωρίς να του ασκούμε επιπλέον πίεση.

4  Οι θετικές σκέψεις

Η καλύτερη αλλαγή παραστάσεων για το μυαλό, αφού βάλει στην άκρη το πρόβλημα, είναι αναμφίβολα οι θετικές σκέψεις. Οι όμορφες εικόνες, οι ευχάριστες ενασχολήσεις ή ακόμα και οι μικρές απολαύσεις της καθημερινής ζωής μπορούν να βοηθήσουν το μυαλό να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις του. Για να πειστούμε για την ωφέλεια των θετικών σκέψεων, αρκεί να θυμηθούμε πόση σωματική και πνευματική ξεκούραση μας προσφέρουν οι διακοπές, όταν τις περνάμε σε όμορφα μέρη και με ανθρώπους που αγαπάμε.

5  Η αισιοδοξία

Ο απώτερος στόχος των παραπάνω και το καλύτερο αντίδοτο του άγχους είναι η αισιοδοξία. Αν σταματήσεις να φοβάσαι τι θα φέρει το μέλλον, έχοντας ως γνώμονα πως οτιδήποτε κι αν είναι θα το αντιμετωπίσεις με χαμόγελο ή αν μη τι άλλο θα έχεις τη δύναμη να σταθείς στα πόδια σου, σίγουρα ένα μεγάλο μέρος του άγχους σου θα σε αποχαιρετήσει για τα καλά.

Η ζωή είναι γεμάτη απρόοπτα. Είτε θετικά, είτε αρνητικά. Το σίγουρο είναι ότι το άγχος δεν είναι αποτελεσματική μέθοδος ελέγχου και μείωσης των αρνητικών. Αντίθετα, είναι ένας τρόπος να λιγοστέψουν και τα θετικά που υπάρχουν στη ζωή μας, όταν το άγχος γίνεται ο πρωταγωνιστής στη σκέψη μας.

Η υγεία είναι πολύτιμο αγαθό και ίσως αυτός ο λόγος είναι επαρκής για να πάρουμε την απόφαση να κάνουμε κάτι για τον σύγχρονο εθισμό μας, πριν εξελιχθεί σε κάτι παθολογικό. Υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης και απαλλαγής από το άγχος και στο χέρι μας είναι να τους εφαρμόσουμε με επιτυχία.

Κάποτε ήσουν παιδί. Γελούσες συχνά και χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Οι μεγάλοι σε έβλεπαν και απορούσαν. Άλλοτε γελούσαν μαζί σου, άλλοτε προσπαθούσαν να σε σταματήσουν επειδή δεν έβλεπαν που είναι το αστείο. Για εκείνους έκανες απλά «χαζομάρες». Εσύ όμως γελούσες ξανά με την πρώτη ευκαιρία.

Σιγά σιγά ο κόσμος των μεγάλων άρχισε να σε γοητεύει και θέλησες να σοβαρευτείς. Να σταματήσεις τα «παιδιαρίσματα». Έβαλες το γέλιο σε νόρμες και γελάς πια μόνο με πολύ δικούς σου ανθρώπους. Στους άλλους χαμογελάς τυπικά κι αυτό αν χρειαστεί. Μα δε γελάς πια με την ψυχή σου. Λες και ντρέπεσαι γι’ αυτήν.  Ντρέπεσαι για το παιδί μέσα σου. Δεν το ακούς που σου φωνάζει να ζήσεις, να χαρείς. Κάποιες φορές σε σκουντάει, σαν να σε τραβάει από το χέρι, μα εσύ κολλημένος στις υποχρεώσεις, στη δουλειά, στο κινητό είσαι πολύ απασχολημένος για να του δώσεις σημασία. Αν ήταν αληθινό παιδί, θα ήταν δυσκολότερο να το αγνοήσεις, γιατί θα άρχιζε να κλαίει δυνατά για να το προσέξεις. Όμως το παιδί μέσα σου κλαίει σιωπηλά. Όσο μεγαλώνεις, όσο απομακρύνεσαι, όσο το ξεχνάς, τόσο σωπαίνει. Και μαζί του και το γέλιο σου.

Μα στάσου μια στιγμή. Θυμήσου. Δεν ήταν ωραία να γελάς χωρίς έγνοιες; Πέρασαν αυτές οι εποχές θα πεις. Τώρα οι καιροί είναι δύσκολοι. Τίποτα δεν είναι πιο δύσκολο και πιο θλιβερό από έναν άνθρωπο που έχασε το γέλιο του και στη θέση του έβαλε το άγχος. Και ξέρεις γιατί μικρός έκανες «χαζομάρες»; Γιατί δε σε ένοιαζε τίποτα. Δεν ήξερες τι θα πει άγχος. Και αντιδρούσες όποτε οι μεγάλοι πήγαιναν να σου επιβάλλουν το άγχος τους με «μη», «πρέπει» και «γρήγορα». Τώρα τα επιβάλλεις εσύ στον εαυτό σου ως μεγάλος. «Μη γελάς, πρέπει να είσαι σοβαρός, γρήγορα, δεν έχεις χρόνο για χάσιμο». Μα δεν καταλαβαίνεις ότι έτσι ακριβώς χάνεις το χρόνο σου! Χάνεις τη ζωή σου μέσα από τα χέρια σου.

Γέλα. Με ό,τι σου φανεί αστείο. Χαμόγελα πιο συχνά με ό,τι σου φαίνεται όμορφο. Σταμάτα να σπαταλάς τον χρόνο σου στο άγχος και ζήσε. Πάρε μια βαθιά ανάσα και πέτα το βάρος της σοβαροφάνειας από την πλάτη σου. Τα προβλήματα λύνονται πιο εύκολα αν δεν τα παίρνεις τόσο στα σοβαρά, αλλά με χαμόγελο. Αρκετά κουράστηκες με το να είσαι μεγάλος. Άσε το παιδί μέσα σου να σε ξεκουράζει που και που. Μην νιώθεις τύψεις για τη χαρά σου. Το παιδί μέσα σου ξέρει να ζήσει. Κι ο άνθρωπος που έχει επιτρέψει στο παιδί μέσα του να επιβιώσει παρά τα όσα εμπόδια, έχει ελπίδα. Έχει ζωή.

Θα υπάρξουν φορές στη ζωή που θα πιάσουμε τον εαυτό μας να έχει άδικο στο πώς βλέπει μια κατάσταση. Άλλες φορές θα εθελοτυφλεί ή θα αρνείται να δεχτεί οποιαδήποτε αλλαγή στην οπτική του. Την “οπτική γωνία” που διαμορφώνει μέσα από τη σύνδεση του μυαλού με τα μάτια. Τα μάτια του ανθρώπου δεν έχουν απλά την ιδιότητα της όρασης. Είναι πύλες που συνδέουν τον εσωτερικό του κόσμο με αυτόν του περιβάλλοντος του. Όσο του επιτρέπουν να προσλάβει ερεθίσματα που θα καθορίσουν τις πράξεις του, άλλο τόσο γίνονται μέσον για να εκπέμψει τι νιώθει και τι σκέφτεται.

Η επιρροή των οπτικών ερεθισμάτων στο μυαλό και την καρδιά και η τελική διαχείριση τους συντελούν, εν μέρει, στο να γίνουμε αυτοί που είμαστε. Αυτά που σκεφτόμαστε και νιώθουμε οδηγούν σε αυτά που κάνουμε και κατ’ επέκταση η οπτική μας φτιάχνει τον χαρακτήρα μας. Το αποτύπωμα αυτής της ταυτότητα μας εκπέμπεται στη συνέχεια προς τα έξω από το βλέμμα: “τα μάτια είναι ο καθρέφτης της ψυχής”, λένε. Έτσι επικοινωνούμε, αλληλεπιδρούμε και αναπτύσσουμε τις διαπροσωπικές μας σχέσεις.

Οι πύλες των ματιών παραμένουν ανοιχτές σε κάθε νέα εμπειρία, για να δεχτούν και να προβάλλουν. Τα όρια τους στενεύουν, όσο στενεύει και η οπτική μας. Τα μάτια θολώνουν από το ψέμα, την υποκρισία, το φανατισμό, τον εγωισμό, την ανασφάλεια. Μεγαλώνοντας όμως, μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο άνθρωπος αλλάζει. Οι καταστάσεις τον ωθούν να “καθαρίσει τη ματιά του”. Ανάλογα με το πόσο βαθιές είναι οι ρίζες της οπτικής του, το πλήγμα της αλλαγής θα είναι λιγότερο ή περισσότερο βαρύ.

Όταν αρχίσεις και βλέπεις τα πράγματα με καινούρια μάτια, απαλλαγμένα από προκαταλήψεις, συνήθειες και απωθημένα, ξαφνικά όλα μοιάζουν πιο απλά. Κατανοείς πλέον καλύτερα το γιατί συνέβησαν κάποια γεγονότα στη ζωή σου, γιατί διαιωνίζονται καταστάσεις, ποιούς ανθρώπους αγαπάς και ποιοί σε αγαπούν πραγματικά. Το μονοπάτι της αυτογνωσίας εμφανίζεται μπροστά σου και σε καλεί να το ακολουθήσεις.

Είναι πραγματικά όμορφο να βλέπεις με καινούρια μάτια. Ίσως αρχικά να σου προκαλέσει πόνο, όταν αναλογιστείς τις ευθύνες που μπορεί να έχεις για λάθη που έκανες ή όταν ανακαλύψεις ελαττώματα που δεν είχες δει πρωτύτερα. Η ελευθερία της κάθαρσης όμως μέσα σου θα σε οδηγήσει να βρεις τη δύναμη για να χτίσεις από την αρχή. Πάνω σε νέες βάσεις να βάλεις καινούρια θεμέλια. Γιατί όταν καθαρίζουν τα μάτια, τα αναθεωρείς όλα στη ζωή. Κι αυτή είναι πάντα μια καινούρια αρχή.

Δεν είναι ότι δε θα ξανακάνεις λάθος ή δε θα θολώσει πάλι η ματιά σου. Όσο αποκτάς βιώματα μέσα από εσένα ή τους άλλους, τόσο πιο ώριμος γίνεσαι να αντιμετωπίσεις καταστάσεις. Πιο υποψιασμένος και πιο έτοιμος να παρατηρήσεις. Και καθαρίζουν και πάλι τα μάτια. Και μαζί με τα μάτια καθαρίζει κι η συνείδηση. Κι ο άνθρωπος με καθαρά μάτια και καθαρή συνείδηση δεν έχει να φοβηθεί κανένα δάκρυ.

Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που νιώθεις μια ώθηση. Μια εσωτερική δύναμη είναι εκεί και σε προτρέπει να ξεκινήσεις και να προχωρήσεις. Να μη φοβηθείς. Πρόκειται για μια νέα φάση όπου η ζωή σε καλεί να πράξεις, να δημιουργήσεις, να κοιτάξεις μπροστά και να πετάξεις. Και τότε είναι που αποφασίζεις να ακούσεις αυτή τη φωνή και να ανοίξεις τα φτερά σου. Χωρίς να υπολογίσεις φόβους και δισταγμούς. Παίρνεις το ρίσκο κι αρχίζεις το ταξίδι.

Όμορφα πράγματα αρχίζουν να συμβαίνουν. Βλέπεις όνειρα σου να πραγματοποιούνται, βλέπεις ικανότητες σου να βελτιώνονται. Είσαι αισιόδοξος. Αντιμετωπίζεις νέες προκλήσεις, γνωρίζεις νέα πράγματα, νέοι άνθρωποι μπαίνουν στη ζωή σου στους τομείς που έχεις αφήσει ανοιχτούς. Κάνεις καινούρια λάθη και νιώθεις γνώριμα συναισθήματα αλλά από άλλη οπτική γωνία. Και αφού έχεις αρχίσει να συνηθίζεις τη νέα κατάσταση, μόλις θεωρήσεις ότι βρήκες τη φωλιά που θα ξαποστάσεις τα φτερά σου, η ζωή σου φυλάει ένα μάθημα για το τέλος.

Άλλες φορές το μάθημα είναι μικρό, άλλες μεγάλο. Εξαρτάται πάντα από το πώς θα το βιώσεις. Κάποιες φορές είναι ευδιάκριτο μέσα από εξόφθαλμα γεγονότα που έχουν στόχο να σε ξυπνήσουν απότομα. Άλλες είναι τόσο δύσκολο να καταλάβεις τι θέλει να σου πει η ζωή, σαν να μιλάει λες ξένη γλώσσα. Εκεί χρειάζεται να εξασκήσεις την παρατηρητικότητα σου και να επιστρατεύσεις τη θέληση σου για αυτοβελτίωση. Καλά όλα αυτά. Μα όταν στα μαθήματα αυτά εμπλέκεται η καρδιά, τα πράγματα γίνονται σίγουρα πιο δύσκολα.

Τότε είναι που νιώθεις ότι η ζωή τα έβαλε με τα φτερά που η ίδια σου επέτρεψε να ανοίξεις. Φτάνεις στον παραλογισμό να θεωρείς ότι σε εκδικείται κι ότι εσύ δε φταις σε τίποτα. Μα δυστυχώς φταις. Γιατί όσο καλά κι αν μπορούμε να προγραμματίσουμε τη ζωή με το μυαλό, τόσο ακατόρθωτο είναι να ελέγξουμε την καρδιά σε αυτά που ζούμε. Και τα λάθη από καρδιάς είναι αυτά που πονούν περισσότερο. Αυτά σου τσακίζουν τα φτερά και σε κάνουν σε κάθε πονεμένο χτύπο της καρδιάς σου να νιώθεις ότι θα κοπούν.

Κι εκεί που νομίζεις ότι ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται και είναι μάταιο να προσπαθήσεις ξανά για κάτι καινούριο, εμφανίζεται ένας άνθρωπος από το πουθενά για να σου αποδείξει το αντίθετο. Θα είναι τα λόγια του, θα είναι το παράδειγμα του, θα είναι ο αέρας που εκπέμπει. Θα είναι ο τρόπος μέσα από αυτόν τον άνθρωπο να σου δείξει η ζωή ένα κομμάτι του εαυτού σου. Ένα κομμάτι της δύναμης σου που δεν γνώριζες ότι υπήρχε. Πως και να φταις, δεν πειράζει, προχώρα. Έτσι είναι η ζωή. Αρκεί να πάρεις το μάθημα. Και τα φτερά σου θα αρχίσουν ξανά να κινούνται.

Γιατί τελικά η ζωή δεν έχει σκοπό να σε κάνει να ανοίξεις τα φτερά σου, αλλά να σε μάθει να πετάς. Με όποιο κόστος. Μέσα από καταστάσεις, μέσα από ευκολίες και δυσκολίες, μέσα από σχέσεις ο στόχος είναι ένας. Να μάθεις ποιος είσαι. Να μάθεις ότι τα φτερά σου εσύ τα αποκτάς, εσύ τα ανοίγεις κι εσύ επιλέγεις τον προορισμό του ταξιδιού σου. Όμως είσαι κι εσύ που όταν πληγωθούν, θα τα θεραπεύσεις. Και εκείνη πάντα σου παρέχει το γιατρικό.

Αυτός είναι ο κύκλος της ζωής. Νέοι ορίζοντες, νέες εμπειρίες, νέες πληγές, νέες θεραπείες. Το μάθημα όμως πάντα ίδιας φύσεως. Πώς να γίνεσαι συνεχώς καλύτερος άνθρωπος.