Μάσκες.
Άμυνες έναντι τραυμάτων,
χτισμένες από πόνο και ψέμα.
Διακοσμούν πρόσωπα
κι αποσιωπούν προθέσεις.

Μα κανένα φτιασίδι
- παρά την σαγήνη του -
δεν γίνεται σάρκα επί σαρκός.
Ξενιστής είναι,
που σφετερίστηκε την αξία
και κάθισε στον θρόνο της
ως άλλος βασιλιάς.

Μα ο βασιλιάς γυμνώνεται
από τ' ανοιχτά τα μάτια
κι ο κακογραμμένος ρόλος του
ηχεί αποτρόπαιος στην καρδιά.

Οι μάσκες κατακρημνίζονται
στα πόδια αυτών
που στάθηκαν στο ύψος τους.
Κι η αλήθεια γδύνεται τη γοητεία
και στάζει το φαρμάκι.

Στο καρναβάλι της ζωής
το βάλσαμο πίνεται στο τέλος.
Δε μεθά.
Αφυπνίζει.
Κι ο βασιλιάς Καρνάβαλος,
ηττημένος πια,
μύθος γίνεται
ν' ακούν οι νέες γενιές
για τ' αναπόφευκτα
που θα φέρει
η δική τους Αποκριά.

Ντύθηκα ένα ψέμα και χτύπησα την πόρτα σου.
Με θαύμασες.
Είπες πως ήμουν ό, τι ζητούσες.
Γύρισα κι έφυγα χωρίς προειδοποίηση.
Σ' άφησα έκπληκτο κι ερωτευμένο με το ψέμα μου.
Μου ζήτησες μια εξήγηση και σου είπα την αλήθεια.
Απογοητεύτηκες.
Απομακρύνθηκες.
Με κατηγόρησες πως σε κορόιδεψα.
Είπες πως με προτιμούσες όπως ήμουν πριν.
Πως ήμουν πιο αληθινή.
Πίστεψες το ψέμα μου περισσότερο από εμένα.
"Δεν είναι δυνατόν" μονολογούσες.
Ντύθηκα ξανά και σε παρηγόρησα.
Δε σου άξιζε μια ψεύτρα.
Ζήτησα συγγνώμη κι έκλεισα την πόρτα.
Σε σένα, τον έρωτα κι εμένα την ίδια,
που δεν είχα τη δύναμη για έναν έρωτα κάλπικο
ν' απαρνηθώ την αλήθεια μου.

Η Αλίκη δεν μπορεί πια
να βυθιστεί στο όνειρο.
Εκεί που τα λευκά κουνέλια
δεν πιάνονται σε παγίδες,
οι απάτες είναι αθώα μαγικά
και - το κυριότερο -
μπορείς να ξυπνήσεις όποτε θέλεις.

Η Αλίκη μεγάλωσε.
Αν όμως κάτι έμαθε
από τη χώρα των Θαυμάτων
είναι πως το ψέμα
διψά για οικειότητα
και φωλιάζει
σε ό, τι αγαπάς.
Μην το ψάχνεις
σαν κάτι μαγικό ή εμφανές.
Η καθημερινότητα
είναι η κρυψώνα του
και η συνήθεια
η τροφός του.
Μονάχα ένας τρελοκαπελάς
μπορεί να σε σώσει.
Η τρέλα
δεν πιστεύει στα ψέματα,
γιατί γνωρίζει πολύ καλά
πώς να κάνει
τα όνειρα πραγματικότητα.

Αλωνίζω στ’ αμετάβλητα σοκάκια της ρουτίνας
μ’ έναν πόθο μασκαρεμένο αδιαφορία.
Τον προστατεύω στοργικά κάτω από τη φτερούγα
των ονείρων που μοιράζομαι μ’ ένα τραχύ μαξιλάρι,
μουσκεμένο από τα δάκρυα της ματωμένης ελπίδας μου.
Ποιος θα νοιαστεί για τα ανείπωτα;
Ποιος ενδιαφέρεται για ό, τι δεν έχει φωνή;
Τι κι αν κραυγάζει πιο δυνατά
κι από την ακούρδιστη μπάντα του χαμένου χρόνου.
Τι κι αν φαίνεται πιο καθαρά
κι από τον ξάστερο ουρανό της ειλικρίνειας
σε δυο μάτια που δεν έμαθαν να λένε ψέματα.
Ποιος νιώθει το αδιόρατο
αν όχι μέσα από την παραμελημένη ενσυναίσθηση
που λαχταρά ν’ αφυπνιστεί;
Ποτέ ο πόθος δεν πέθανε από τα χέρια του αντικειμένου του.
Αυτόχειρας που σέρνεται
στα σκοτεινά στενά της λήθης
δηλητηριασμένος από την πίκρα της απογοήτευσης.
Εκεί, που η ρουτίνα επιβάλλεται της μνήμης
και απωθεί πεισματικά την απώλεια,
θα γεννηθεί ξανά.
Ο φοίνικας πόθος που σβήνει τον θάνατο
με την αέναη ομορφιά της ζωής.

Ένα παγκόσμιο φαινόμενο, μια νέα μορφή εξουσίας φτάνει στο αποκορύφωμα της στην Ελλάδα της δεκαετίας του ’80. Η βιομηχανία της διαφήμισης. Όπως όλες οι μορφές εξουσίας που «σέβονται τον εαυτό τους» και υποτιμούν το νου του ανθρώπου, ο τομέας της διαφήμισης δημιούργησε τα κατάλληλα εργαλεία για την άσκηση επιρροής στον «λαό».

Με πρώτο βοηθό τα σλόγκαν, απογόνους των συνθημάτων, έγινε αρχικά εφικτό να τραβήξουν οι διαφημίσεις την προσοχή των μελλοντικών πελατών. Δελεαστικό στοιχείο τους η ελαφρότητα, συνοδευόμενη από τον «υπνωτισμό» της μελωδίας των jingles (τραγουδάκια διαφημίσεων) ή της εκάστοτε φαινομενικά χαρούμενης μουσικής που παίζει απαλά, αλλά επιβλητικά στο λεγόμενο background. Η επιτυχία τους ήταν διττή. Αύξηση των πωλήσεων από τη μία και μεγάλη επιρροή στο στοχευμένο κοινό, που αρχίζει να πείθεται όλο και πιο εύκολα πως η «τάδε μάρκα» είναι η καλύτερη.

Η διαφήμιση είναι εχθρός της λογικής. Διότι αν ένα προϊόν είναι καλό, η ποιότητά του και μόνο αρκεί για να γίνει γνωστό στο αγοραστικό κοινό. Όμως, η φρενίτιδα των ρυθμών της ζωής και ο αυξανόμενος αριθμός των καταναλωτών που έπρεπε να ενημερωθεί για τις νέες κυκλοφορίες και να συνηθίσει στη θέα τους, δημιούργησαν την ανάγκη για το επόμενο όπλο. Την προώθηση. Τον πυρήνα του marketing. Την κινητήριο δύναμη της διαφήμισης.

Τηλεόραση, εφημερίδες, αφίσες επιστρατεύτηκαν και αιχμαλωτίστηκαν από την καινούρια βιομηχανία, ώστε τα νέα της να διαδίδονται όσο το δυνατόν γρηγορότερα και σε όσο περισσότερους υποψήφιους καταναλωτές. Εφόσον μιλάμε για βιομηχανία, καταλαβαίνουμε ότι τα συμφέροντα που παίχτηκαν και παίζονται είναι πολλά. Η αξία μετατοπίστηκε σταδιακά από το προϊόν στο όνομα του. Η ποιότητα άρχισε να θυσιάζεται στο βωμό της ποσότητας και η εμπορευματοποίηση να φωλιάζει στη συνείδηση των κατασκευαστών.

Αποτέλεσμα αυτού πως όσο μεγαλώναμε, τα τόσο «προσεγμένα» νοήματα των σλόγκαν κατέληξαν να αποθηκεύονται στο background του μυαλού μας και να καταλαμβάνουν χώρο στο γνωστικό πεδίο του εγκεφάλου μας. Ώσπου έφτασαν να γίνουν συνείδηση. Γι’ αυτό, μέχρι σήμερα, «αυτό ξέρουμε, αυτό εμπιστευόμαστε», χωρίς να κάνουμε ουσιαστικά προσπάθεια να μάθουμε κάτι παραπάνω ή έστω να το ψάξουμε.

Αν, λοιπόν, ολόκληρες γενιές ανατράφηκαν μαθαίνοντας ότι το εύκολο και συνεχώς προβαλλόμενο είναι εμπιστεύσιμο αλλά και επιθυμητό, αναρωτιέμαι, πώς είναι δυνατόν να μην φτάσουμε να παρασυρόμαστε από όποιον πολιτικό εξουσιαστή χρησιμοποιεί τον αντίστοιχο πολιτικό λόγο αυτοδιαφήμισης;

Φτάνοντας στη σημερινή εποχή, όπου η κυρίαρχη και απολυταρχική δύναμη των μέσων δικτύωσης έχει αφομοιώσει την ισχύ της διαφήμισης, οι διαστρεβλωμένες συνειδήσεις μας, που διψούν για προβολή και αυτοπροώθηση, γίνονται πια εμφανείς. Τα προϊόντα έχουν αντικατασταθεί πλέον από ανθρώπους – influencers, η επιρροή των οποίων είναι πραγματικά τρομακτική και ασφαλώς πιο επικίνδυνη από τις διαφημίσεις των παιδικών μας χρόνων.

Σίγουρα δε φταίνε τα σλόγκαν για την κατάσταση που έχουμε φτάσει. Φταίει που πιστέψαμε το είδωλο που μας προβλήθηκε ότι είμαστε και πάψαμε να πιστεύουμε στον εαυτό μας. Διότι «29 κατασκευαστές συνειδήσεων το συνιστούσαν». Η ψεύτικη εικόνα έγινε δελεαστική, διότι «πάει με όλα» και σε όλα όσα βιομηχανοποιήθηκαν: πολιτική, τέχνη, παιδεία, υγεία, κοινωνία… ανθρωπιά.

Τίποτα δε μας αγγίζει πια αν δεν προβάλλεται σαν διαφήμιση. Ακόμα και οι ειδήσεις. Όσο πιο πιασάρικος ο τίτλος, τόσο περισσότερο διεγείρει το συναίσθημα. Συνηθίσαμε να αισθανόμαστε με τίτλους. Αν ένας φόνος δεν εμπεριέχει σλόγκαν, δεν πουλάει, δεν ενδιαφέρει, γιατί είναι σαν όλους τους άλλους. Απλά αποτρόπαιος. Αν όμως μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μπλούζες, σημαίες, εικόνες που θα κατακλύσουν τα μέσα με σκοπό το κέρδος ή την αυτοπροβολή, δε διστάζουμε να κάνουμε το θύμα ήρωα, μετατρέποντάς τον ουσιαστικά σε προϊόν και αφαιρώντας του την αξία που πραγματικά είχε ως μια ζωή που χάθηκε.

Παραδείγματα που μας διδάσκουν είναι το “Je suis Charlie” μετά τη μαζική δολοφονία υπαλλήλων στα γραφεία της γαλλικής σατιρικής εφημερίδας Charlie Hebdo το 2015 και το πρόσφατο “I can’t breathe” του George Floyd που δολοφονήθηκε από Αμερικανό αστυνομικό με ρατσιστικά κίνητρα. Οι άνθρωποι πάντα συσπειρώνονταν κάτω από συνθήματα που τους ένωναν σε έναν κοινό σκοπό, σε μια κοινή ιδέα για την οποία πολεμούσαν. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, όμως, είναι η μεγάλη διαφορά που χωρίζει το τότε από το σήμερα. Δεν πολεμούμε πια για τις ιδέες μας.

«Ψέματα υπάρχουν πολλά, αλήθεια όμως μία»: η συνείδηση διαμορφώνεται, μόνο όταν το πνεύμα κοιμάται. Μαζί με αυτό και το συναίσθημά μας. Συνηθίζουμε πολύ εύκολα πια στο κακό και οι αντιδράσεις μας είναι πυροτεχνήματα, ακριβώς σαν και τις διαφημίσεις. Σκάνε, κάνουν θόρυβο, μα ξεχνιούνται γρήγορα. Δεν υποστηρίζονται από στάσεις ζωής. Το εφήμερο βασιλεύει μέσα μας κι εμείς πασχίζουμε για μια μονιμότητα και μια σταθερότητα στη ζωή μας, χωρίς να καταλαβαίνουμε πως αυτά προκύπτουν καθαρά και μόνο από εμάς τους ίδιους, τις επιλογές και τη νοοτροπία μας.

«Ψέματα να πω; Υπάρχει το σύστημα» ακούγαμε από μικροί. Ίσως να ήταν και η μόνη αλήθεια που ακούστηκε ποτέ από διαφήμιση. Δε μιλώ για το σύστημα που όλοι κατηγορούμε. Μα για το σύστημα που διαμορφώσαμε μέσα μας και αυτό που επιβάλλεται ν’ αλλάξει. Αν ακόμα έχουμε έστω και το ελάχιστο ενδιαφέρον να λεγόμαστε «άνθρωποι».

Είναι έμφυτη η ανάγκη του ανθρώπου να αναζητά την αλήθεια,
μα επίκτητη τάση του να παγιδεύεται εύκολα στο ψέμα.
Όσο εύκολο είναι να πιστέψεις ένα ψέμα που φαίνεται αληθινό,
τόση δύναμη θέλει για να αποδεχθείς μια αλήθεια που μοιάζει με ψέμα.

Πόσες φορές πέρασες όμορφα με ανθρώπους
που τελικά φορούσαν μάσκες;
Πώς αφέθηκες να αισθανθείς καλά ανάμεσα σε αυτούς
που προσποιούνταν ακόμα και το συναίσθημα;
Μη γελιέσαι.
Δεν αλλοιώθηκες.
Δεν ήταν επειδή σου άρεσε
ή κατά βάθος σε έπεισε η ηθοποιία τους.
Ούτε επειδή θέλησες να τους πιστέψεις.
Ήταν που την ψυχή στα μάτια σου
καμία μάσκα δεν μπόρεσε να τη σκεπάσει.