Έλα άνθρωπε. Πάμε από την αρχή. Γιατί φτιάχτηκες; Πέρασαν τόσες χιλιάδες χρόνια, θα μου πεις, πού να θυμάσαι; Συνήθισες να ζεις χωρίς πολλά πολλά. Ασχολείσαι μόνο με το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον το δικό σου. Η ανθρωπότητα; Τι σε νοιάζει. Ελευθερία έχουμε. Ας κάνει ο καθένας ό,τι θέλει.
Μετά εξεγείρεσαι όμως που πλήττουν μειονότητες. Διαμαρτύρεσαι για τα προσωπικά δεδομένα. Έχεις προσωπική γνώμη. Δική σου. Διαμορφωμένη από αυτά που εσύ θες να δεις.

Όμως πάμε πάλι, σε παρακαλώ. Γιατί φτιάχτηκες; Θυμήσου. Φτιάχτηκες για ν’ αγαπάς, να δημιουργείς, να εξελίσσεσαι. Ν’ αγαπάς τον εαυτό σου και το συνάνθρωπο. Να δημιουργείς κοινωνίες και τέχνη. Να εξελίσσεσαι πολεμώντας το κακό μέσα σου και χτίζοντας έναν καλύτερο κόσμο. Όμως για να τα κάνεις όλα αυτά πρέπει να μάθεις δυο βασικά πράγματα. Να σέβεσαι και να προστατεύεις. Εκεί είναι η ισορροπία που πρέπει να κρατήσεις. Πρώτα μέσα σου και μετά στις πράξεις σου. Αυτό είναι η ευθύνη σου ως ενήλικας. Να προστατεύεις ό,τι χρειάζεται προστασία, είτε είναι δικό σου είτε ξένο. Να σέβεσαι εξίσου κάθε τι έμψυχο που αξίζει το σεβασμό σου.

Ίσως αυτά τα δυο να τα έχεις σκεφτεί. Το πρόβλημα σου είναι όταν πολεμάς. Για να προστατεύσεις μπορεί να χρειαστεί να πολεμήσεις όσους προσπαθήσουν να καταπατήσουν τα ιερά και τα όσιά σου. Τι γίνεται τότε; Γίνονται όλοι ανεξαιρέτως εχθροί σου; Βγαίνει η απανθρωπιά από μέσα σου με τη μορφή μένους; Κρατάς το ήθος σου ως σημαία να σου υπενθυμίζει πως όταν πολεμάς επειδή απειλείσαι, δε δικαιολογείσαι να εξισώνεσαι με τους βάναυσους τρόπους του όποιου καταπατητή; Θυμήσου Έλληνα. Κάποτε τιμούσες τους νεκρούς του εχθρού σου. Μην ξεχνάς τώρα να τιμάς τους ζωντανούς νεκρούς που χρησιμοποιεί για να σε βάλλει. Ποτέ δεν πολεμούσες γυναικόπαιδα.
Τώρα θυμήσου κάτι άλλο Έλληνα. Ναι, σε σένα μιλάω τώρα. Θυμήσου ποιός ήταν πάντα ο εχθρός σου. Αναρωτιέσαι; Η μνήμη σου ήταν. Γιατί συνεχίζεις να ξεχνάς όλα όσα πέρασαν, κέρδισαν ή έχασαν οι άνθρωποι που έζησαν σε αυτόν τον τόπο πριν από σένα. Όταν ξεχνάς, σημαίνει πως δεν έμαθες. Κι όταν δε μαθαίνεις, κάνεις συνέχεια τα ίδια. Τσακώνεσαι με τον διπλανό σου για τις διαφορετικές γνώμες σας, σφάζεσαι με τον συγγενή για συμφέροντα και κλείνεις τα μάτια σε όσα δε συμβαίνουν σε σένα.

Σταματά πια! Δεν αντέχεσαι. Γίνε άνθρωπος ξανά όπως προοριζόσουν να είσαι. Τι νόημα έχει να έχεις τη γνώμη σου όταν ο κίνδυνος χτυπήσει την πόρτα όλων μας; Το σαρκίο δε μετράει σ’ αυτή τη ζωή. Η ψυχή μετράει Έλληνα. Η ψυχή κι η καθαρή συνείδηση. Για ένα φιλότιμο ζούμε γαμώτο. Για ένα φιλότιμο.

Θυμήσου άνθρωπε…
Θυμήσου.

Η μέρα που τα παιδιά ψυχαγωγούνται πετώντας χαρταετό και μαθαίνουν πως όπως κι αν φυσά ο άνεμος, παρά τις δυσκολίες και τις αντίξοες συνθήκες, αν έχεις υπομονή και κρατάς σταθερή την πορεία σου, θα επιτύχεις τον στόχο σου.

Μαθαίνουν όμως κι ότι όσο ψηλά κι αν φτάσεις δε θα πρέπει να ξεχνάς τις ρίζες σου, αφού αυτές είναι το σκοινί που σε κρατά. Γιατί όπως ανέβηκες ψηλά, μπορείς εύκολα και να πέσεις.

Τέλος μαθαίνουν πως αν το σκοινί που κρατά δεμένη τη ζωή και τη μοίρα σου, το δώσεις να το κουμαντάρουν άλλοι, τότε σίγουρα θα πας εκεί που αυτοί θέλουν, χωρίς ελεύθερη βούληση από μεριάς σου.

Πόσα διδάγματα από ένα έθιμο!
Πόσα μαθήματα από ένα παιχνίδι!

Μην αναλώνεσαι σε «θέλω» που δεν έχουν σκοπό να σε πάνε ένα βήμα πιο πέρα. Χάνεις το νόημα προσπαθώντας να τροφοδοτείς αυτά που νομίζεις πως επιθυμεί η καρδιά σου. Η αμοιβαιότητα είναι που ντύνει με αλήθεια την επιθυμία. Αλλιώς μένει μια ανάγκη ανάπηρη, χωρίς ανταπόκριση.

Μα κι αυτή να υπάρξει, θέλει ειλικρίνεια. Αυταπάτες που σε θρέφουν δηλητήριο είναι όσοι προσποιούνται συναισθήματα που δε νιώθουν για σένα. Στις γωνιές του κόσμου, πολλοί είναι εκείνοι που θα προθυμοποιηθούν να σε νιώσουν, να σ’ αγκαλιάσουν, να σ’ αγαπήσουν χωρίς όμως να έχουν αγαπήσει τον ίδιο τους τον εαυτό. Κοίταξέ τους. Δεν τους νοιάζει. Προχωράνε κι ας είναι κενοί μέσα τους. Ποντάρουν κι ας νομίζουν ότι ξέρουν τι θέλουν. Κερδισμένοι βγαίνουν γιατί πάντα εκείνοι θα «έχουν δίκιο». Μα είναι κέρδος αλήθεια αυτό; Να νομίζεις πως νιώθεις; Να πείθεσαι πως ζεις;

Μη θελήσεις να τους μοιάσεις. Είσαι από άλλη στόφα εσύ. Η δική σου καρδιά θα σιγοκαίει στο καζάνι του φαίνεσθαι, ώσπου να πάψει να πιστεύει στην ουσία της. Σταμάτα, λοιπόν, να παζαρεύεις την αξία σου σε αγορές φθηνών συναισθημάτων. Τα αληθινά αισθήματα είναι αμοιβαία και ανεκτίμητα.

Όταν ακούμε τη λέξη «τζόκερ», το μυαλό χωρίζεται σε τρεις κατευθύνσεις, διαλέγοντας εκείνη που ταιριάζει περισσότερο στα βιώματα του. Ένας ψυχικά διαταραγμένος αντιήρωας, ένα χαρτί της τράπουλας κι ένα τυχερό παιχνίδι, μοιράζονται όλα το ίδιο όνομα. Μα τι σχέση μπορεί να έχουν στ’ αλήθεια; Ας τα συνδέσουμε λοιπόν.

Η φιγούρα του αντιήρωα αποτελεί μια μίξη κλόουν και γελωτοποιού που αντί να προσαρμόζεται στις διαθέσεις του εκάστοτε αφέντη του, γίνεται ο ίδιος θύτης, απολαμβάνοντας το χάος που δημιουργεί. Κατά βάθος, προσωποποιεί την ασυνείδητη επιθυμία κάθε καταπιεσμένου ανθρώπου να επιβληθεί στους εξουσιαστές του. Μόνο που η μεγάλη οθόνη, ως συνήθως, δραματοποιεί, μεγεθύνει έως και διαστρεβλώνει τις διαστάσεις της επιθυμίας αυτής.

Ο μπαλαντέρ, το πολυπόθητο χαρτί της τράπουλας, απεικονίζει μεν τον Τζόκερ ως γελωτοποιό, δίνοντας του όμως μια διαφορετική δημοφιλία. Η εκτίμηση του είναι σαφώς μεγάλη στα μάτια και τα χέρια των εκάστοτε χαρτοπαικτών, που πολλές φορές και αναλόγως το παιχνίδι, κρέμονται από μια κίνηση που θα τους χαρίσει τη νίκη με το επιθυμητό αυτό χαρτί. Από εξουσιαζόμενος, ο Τζόκερ γίνεται ξανά εξουσιαστής, με ένα διπλωματικό, θα λέγαμε, τρόπο αυτή τη φορά.

Από την άλλη πλευρά, το ομώνυμο τυχερό παιχνίδι μετατρέπει τον Τζόκερ από φιγούρα σε έννοια. Σαφώς πιο επιθυμητό και δημοφιλές από τα τρία, το ουδέτερου γένους πλέον Τζόκερ, γίνεται σκοπός έως και άπιαστο όνειρο πολλών ανθρώπων που επιθυμούν να συμπληρώσουν το τυχερό δελτίο. Η δύναμη της εξουσίας του μέσω της «θεάς» τύχης είναι επίσης η μεγαλύτερη.

Θέτοντας σε μια σειρά τις τρεις σημασίες του ονόματος Τζόκερ, βλέπουμε μια αυξανόμενη πορεία ως προς την επιρροή που αυτές ασκούν στον άνθρωπο. Κοινό σημείο σε όλες, οι έννοιες της επιβολής, της εξουσίας, της επιθυμίας και της έμμεσης βίας. Το χάος και η τύχη γίνονται φορείς και ηθικοί αυτουργοί των παραπάνω εννοιών, δίνοντας τελικά στη λέξη «τζόκερ» μια χροιά εξαρτημένης επιθυμίας και φοβικής διασκέδασης.

Είτε θα ήθελες να μπεις στη θέση του Τζόκερ και να φέρεις τα πάνω κάτω, χωρίς να ενδιαφέρεσαι για τις συνέπειες, είτε είσαι λάτρης του τζόγου και επιθυμείς να αλλάξει ριζικά η ζωή σου, η παγίδα είναι η ίδια. Περιμένεις από κάτι εξωτερικό να πάρει τα ηνία της ζωής σου στα χέρια του. Κανείς δεν μπορεί να υποσχεθεί ότι θα μείνει πλήρως νηφάλιος σε περίπτωση που γίνει πλούσιος εν μία νυκτί, είτε τζογάροντας, είτε κερδίζοντας το Τζόκερ. Η πιθανότερη εκδοχή είναι να μην έχει ιδέα πώς να χρησιμοποιήσει τα χρήματα που του δόθηκαν χωρίς κόπο, σαν κληρονομιά σε αχάριστο κληρονόμο.

Όσο χαοτικά και βίαια, λοιπόν, φέρεται ο Τζόκερ ως χαρακτήρας στα θύματα του, άλλο τόσο βίαιη και χαοτική είναι η αλλαγή που φέρνουν οι άλλοι δύο Τζόκερ στη ζωή των «τυχερών». Κανείς δεν κέρδισε πραγματικά ρισκάροντας την ψυχική και πνευματική του υγεία στο βωμό του χρήματος. Αντιθέτως, η σημαντικότερη εξουσία στη ζωή του ανθρώπου είναι η αυτοκυριαρχία της αυτογνωσίας έναντι των παθών του. Αυτό είναι που μετατρέπει τον αντιήρωα σε ήρωα και τον τυχερό σε ηθικά κερδισμένο.

Είναι κοινή αντίληψη και παραδοχή πως τα έργα μετρούν περισσότερο από τα λόγια. Στην καθημερινή ζωή, διαπιστώνουμε ότι είναι κυρίως τα έργα, είτε τα δικά μας, είτε των άλλων, που επηρεάζουν την πραγματικότητά μας. Μέσα από τις πράξεις μας πραγματοποιούμε τις επιθυμίες, τα όνειρα, τις υποχρεώσεις μας, ενώ τα λόγια συχνά «τα παίρνει ο αέρας».

Η πράξη διδάσκει μεγαλύτερα και πιο αφομοιώσιμα μαθήματα από τη θεωρία. Βιώνουμε καταστάσεις κι αποκτούμε κριτήρια για να διαχωρίζουμε το ορθό από το λανθασμένο και το άξιο από το επιβλαβές. Ο τρόπος που πράττουμε και ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε, εν τέλει, διαμορφώνουν τον χαρακτήρα μας.

Πόσες φορές, όμως, μια κουβέντα δε στάθηκε ικανή να μας πληγώσει ανεπανόρθωτα και να επηρεάσει τις πράξεις μας; «Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει και κόκκαλα τσακίζει» λέει η γνωστή παροιμία.

Τα λόγια είναι εκείνα που, χωρίς αυτό να είναι εμφανές, γίνονται πράξη μέσα στην καρδιά και το μυαλό μας. Προκαλούν πόνο και προβληματισμούς πολύ πιο εύκολα από τις πράξεις, γιατί οι λέξεις έχουν την ιδιότητα να ερμηνεύονται πιο ξεκάθαρα. Φυσικά, είναι δική μας επιλογή το κατά πόσον θα τις αφήσουμε να εισβάλουν στον εσωτερικό μας κόσμο και να μας επηρεάσουν, αφού τα λόγια των άλλων, εμείς τα κάνουμε πράξη μέσα μας.

Υπάρχει όμως και κάτι που λειτουργεί ως βάλσαμο για τον πόνο της καρδιάς και ως σωσίβιο για το ναυάγιο μυαλού στις σκέψεις του. Αυτό δεν είναι άλλο από τον καλό λόγο, που κάνει άμεσα πράξη την καλοσύνη αυτού που τον εκφέρει.

Ένας καλός λόγος σε αυτόν που τον έχει ανάγκη, αξίζει όσο μια καλή πράξη. Είναι εκείνο το «όλα καλά θα πάνε» που έχεις τόσο πολύ ανάγκη να ακούσεις στις δύσκολες στιγμές. Εκείνη η αναγνώριση που εκφράζεται μ’ ένα «πιστεύω σε σένα» και σου υπενθυμίζει πως έχεις κάνει πολύ δρόμο και προσπάθεια για να τα παρατήσεις τώρα. Ένα χτύπημα στην πλάτη να σου λέει παράλληλα «Σε καταλαβαίνω μα θα τα καταφέρεις» κι ένα πολυπόθητο «μπράβο» που έρχεται μόλις έχεις επιτύχει τον στόχο σου.

Ο κάλος λόγος, όταν έρχεται από την καρδιά, εμπεριέχει αγάπη. Οι καλές πράξεις ξεκινούν από την ανάγκη μας να δώσουμε αγάπη και καταλήγουν να ξυπνούν την αγάπη στον αποδέκτη τους. Το ίδιο συμβαίνει και με τον καλό λόγο.

Εξαιρετικά σημαντικός είναι επίσης ο συγχρονισμός. Ένας καλός λόγος τη στιγμή που ο άλλος τον έχει τη μεγαλύτερη ανάγκη, μπορεί να τον προφυλάξει από πράξεις απελπισίας κι εν γένει πράξεις για τις οποίες θα μετάνιωνε σ’ όλη του τη ζωή. Μπορεί να σου ανοίξει τα μάτια, να σου δώσει την ώθηση να πάρεις την απόφαση να αλλάξεις τη ζωή σου που έχει βαλτώσει ή να σε σώσει ακόμα κι από την αυτοκτονία.

Γι’ αυτό, έχε την καρδιά και τα μάτια ανοιχτά κι αν δεις κάποιον να έχει ανάγκη έναν καλό λόγο, πρόσφερε τον ανιδιοτελώς. Είτε πρόκειται για δικό σου άνθρωπο, είτε για ξένο. Δεν κοστίζει τίποτα. Λίγη αγάπη μόνο. Θα δεις πως θα σου επιστραφεί άμεσα με το χαμόγελο του ανθρώπου απέναντί σου. Κάνε, λοιπόν, την αρχή μ’ εκείνον που έχει την περισσότερη ανάγκη να ακούσει έναν καλό λόγο από καρδιάς. Μην ψάξεις γύρω σου για να τον βρεις. Αρκεί μόνο να κοιτάξεις στον καθρέφτη.

Τα μεγαλύτερα και πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα που απασχολούν τους ανθρώπους είναι αδιαμφισβήτητα τα θέματα ηθικής. Η διχογνωμία είναι το λιγότερο που χαρακτηρίζει εκείνους που μπαίνουν στη διαδικασία να σχολιάσουν. Άλλοι εξετάζουν τα θέμα κοινωνικά ως προς την ηθική, άλλοι ανθρωποκεντρικά και ένα μεγάλο ποσοστό καθαρά υποκειμενικά. Ας εξετάσουμε τους τις τρεις αυτές οπτικές.

Τα θέματα που προκαλούν ζήτημα ηθικής αφορούν συνήθως στη διαχείριση του ανθρώπινου σώματος και του θανάτου αυτού. Ενώ είναι κατά βάση καθαρά προσωπική υπόθεση το τι κάνει κανείς με το σώμα του ή πως αντιμετωπίζει την ιδέα του θανάτου, όταν αυτά επηρεάζουν είτε την αισθητική, είτε την πνευματική και ψυχική υγεία και παιδεία τρίτων, τίθεται θέμα για ηθικά ορθού και λανθασμένου. Η κοινωνική οπτική λοιπόν εστιάζει στο κατά πόσον επηρεάζεται η κοινωνία από τη συμπεριφορά του εν λόγω ατόμου και τι αντίκτυπο έχει.

Η ανθρωποκεντρική οπτική εστιάζει, όπως μαρτυρά η λέξη, στον ίδιο τον άνθρωπο και στην εξ ορισμού έννοια του σώματος και του θανάτου του. Σε αυτήν την περίπτωση το άτομο καλείται να σεβαστεί τη φύση του κυρίως υλικά, ακόμα και ως προς τον θάνατο. Η ηθική γίνεται ορθή διαχείριση της ύλης μέχρι τη στιγμή που αυτή θα πάψει να υφίσταται.

Η τρίτη και πιο κοινή οπτική, αφορά στα βιώματα και τις πεποιθήσεις του καθενός. Εκεί βρίσκουμε ένα μείγμα από κριτήρια θρησκευτικά, παιδείας, καλλιέργειας και προσωπικού περιβάλλοντος. Από αυτήν την οπτική πηγάζει και το γνωστό «ο καθένας μπορεί να έχει τη γνώμη του».

Τι γίνεται όμως αν πράγματι θέλουμε να δούμε πιο είναι το ηθικά ορθό; Στη συζήτηση δεν υπάρχουν ευθύνες, γι’ αυτό κι ο καθένας υιοθετεί αυτό που θεωρεί ότι τον εκφράζει. Στην πράξη όμως καλούμαστε, ως άλλοι Σολομώντες, να ανακαλύψουμε πια είναι η μητέρα του παιδιού. Το να επικαλεστούμε το συναίσθημα, βέβαια, σίγουρα δεν επιφέρει πάντα τη λύση.

Στη λαϊκή παράδοση, που έχει δώσει πάμπολλες φορές απαντήσεις στη σύγχρονη πολιτισμένη εποχή μας, υπήρχε αυτό που αποκαλούμε «άγραφος νόμος». Αυτός ήταν ο κανόνας που δέχονταν όλοι σιωπηλά, διότι ένιωθαν – χωρίς πάντα να γνωρίζουν – ότι αυτό είναι το ορθό. Από την άλλη πλευρά, στην ελληνική γλώσσα υπάρχει μια λέξη που ο ορισμός της είναι η πράξη κατά συνείδηση, ανθρωπιά και ήθος. Αυτή δεν είναι άλλη από τη λέξη «φιλότιμο».

Δεν είναι σίγουρα εύκολο στη σημερινή αχανή κοινωνία να υπάρχουν άγραφοι νόμοι. Ο βομβαρδισμός των πληροφοριών διαμορφώνει με τέτοια λεπτομέρεια την οπτική μας που είναι δύσκολο ακόμα και δύο μόνο άνθρωποι να συμφωνήσουν σε ένα ζήτημα, πόσο μάλλον ηθικής. Όμως, ως αιώνια ονειροπόλα, θεωρώ πως η ύπαρξη και μόνο του φιλότιμου – που δεν είναι ελληνικό προνόμιο – μας δείχνει πως ο άνθρωπος έχει μέσα στην ψυχή του ήθος, που μπορεί να γίνει ορθό κριτήριο πράξης.

Οι ηθικές είναι πολλές, ίσως όσες κι οι κοινωνίες. Όμως, όπως η σωκρατική αλήθεια είναι μία έναντι στις υποκειμενικές αλήθειες των σοφιστών, κατά παρόμοιο τρόπο, το ήθος είναι η δύναμη της ψυχής του ανθρώπου να πράττει ορθά και ως προς εαυτόν και ως προς αλλήλους. Η δυσκολία έγκειται πάντα στην ταυτόχρονη και ανεπηρέαστη εκμαίευσή του.

Ίσως είναι ακατόρθωτο να σταθεί το ήθος της ψυχής έναντι στις ηθικές του κόσμου και μάλιστα να επικρατήσει. Παρόλα αυτά, είναι παρήγορη η γνώση ότι ο άνθρωπος έχει μια έμφυτη δύναμη να πράξει το ορθό κοινωνικά, ανθρωποκεντρικά και υποκειμενικά ταυτόχρονα. Είναι τα φωτεινά παραδείγματα εκείνων που συνήθως χαρακτηρίζονται «ειρηνοποιοί» και των οποίων τα λόγια και τα έργα γίνονται σεβαστά ακόμα κι από τους αντιπάλους τους.

Έρχεται εκείνη η στιγμή στη ζωή που πρέπει να προχωρήσεις. Έχεις μαζέψει σε μια αποσκευή λάθη και σωστά του παρελθόντος, είτε τα έχεις τακτοποιήσει είτε τα έχεις ακόμα ανάστατα μέσα σου και αποφασίζεις να τραβήξεις μπροστά.

Πολλά από αυτά που έχεις κάνει δε θα τα έκανες ξανά. Κάποια άλλα θα τα επαναλάμβανες με κάθε κόστος. Κάποια ακόμα τα νοσταλγείς και θα ήθελες να τα ζήσεις ξανά και ξανά. Η πορεία σου χαράχτηκε από τις επιλογές σου. Από αυτά που διάλεξες να κάνεις ή να αφήσεις. Από αυτά στα οποία χάρισες μια δεύτερη ευκαιρία ή που παράτησες με την πρώτη δυσκολία.

Στη ζωή δεν είμαστε οι αναμνήσεις μας. Είμαστε ο τρόπος που διαχειριζόμαστε στο παρόν μας κάθε κατάσταση ευχάριστη, δυσάρεστη, αμήχανη, επίπονη ή ονειρική. Όμως, κάθε που θυμόμαστε μία κατάσταση, υιοθετούμε τα συναισθήματα που τη χάραξαν στη μνήμη μας. Έρχεται το παρελθόν να στοιχειώσει το παρόν και να μας αναγκάσει να το αντιμετωπίσουμε. Κοινώς, μας βάζει σε έναν φαύλο κύκλο θύμησης – διαχείρισης. Μπορούμε αλήθεια να ξεφύγουμε από αυτόν τον κύκλο και να ζήσουμε ελεύθεροι, κάνοντας αυθόρμητα ό,τι μας αρέσει; Η απάντηση βρίσκεται στην ερώτηση αν θέλουμε πράγματι να το κάνουμε αυτό.

Σημασία δεν έχει να είμαστε ελεύθεροι, αν δεν γνωρίζουμε τι θα πει ελευθερία, να είμαστε δυνατοί, αν δεν γνωρίζουμε τι θα πει δύναμη, να προχωράμε, αν δε γνωρίζουμε τι θα πει εξέλιξη. Την ελευθερία τη γνωρίζει καλύτερα όποιος έχει ζήσει δέσμιος μιας κατάστασης, όπως και τη δύναμη μας τη μαθαίνουμε μέσα από τις αδυναμίες μας.

Αυτό είναι το δύσκολο. Να αναγνωρίσουμε το ποιοί είμαστε και τι κάνουμε. Για να επιτευχθεί, χρειάζεται να αλλάξουμε λίγο το πώς μας βλέπουμε. Να γίνουμε, κατά κάποιον τρόπο, οι αμερόληπτοι παρατηρητές του εαυτού μας. Εκείνοι που θα δουν τα λάθη μας με ειλικρίνεια.

Αν έπειτα από αυτό το εγχείρημα, αντιληφθούμε πράγματι τι κάναμε λάθος, πώς απενοχοποιούμε τις αναμνήσεις; Η απάντηση είναι απλή και δύσκολη συνάμα. Με αγάπη. Δεν αγαπάμε τα λάθη μας. Δείχνουμε αγάπη στον εαυτό μας, όπως θα δείχναμε σε έναν άνθρωπο που έσφαλε, αλλά έχει μετανοήσει. Η αγάπη αυτή φέρνει την κατανόηση των συνθηκών του λάθους, της αιτίας και του πώς αυτή σχετίζεται με τον χαρακτήρα που έχουμε χτίσει. Η κατανόηση με τη σειρά της φέρνει τη συμφιλίωση με το λάθος.

Με αυτόν τον τρόπο αλλάζουμε οι άνθρωποι. Γινόμαστε φίλοι με τα λάθη μας, γιατί αυτά μας δείχνουν τον δρόμο για ένα καλύτερο μέλλον. Τότε είναι που παύουν να πονούν οι αναμνήσεις. Μένουν απλά ως γνώσεις που εμπλουτίζουν την εμπειρία μας. Αυτή είναι η διαχείριση που οδηγεί στην ελευθερία των μελλοντικών επιλογών μας.

Προχωρώ σημαίνει αφήνω πίσω και εξελίσσομαι σημαίνει μαθαίνω. Μπορούμε, λοιπόν, να χτίσουμε ένα υγιές μέλλον, βασισμένο σε μια υγιή προσωπικότητα που μπορεί να ξανακάνει λάθη, αλλά θα γνωρίζει πώς να τα διαχειριστεί, για να γεμίζει αενάως το σακούλι της ωριμότητας με γνώση.

Γράφουν η Γεωργία Λαμπάρα Τριανταφύλλου και ο Φραντζέσκος Καρπάθιος

Όταν η αγάπη είναι αμοιβαία, αληθινή και ανιδιοτελής, οι δοκιμασίες της ζωής φέρνουν πιο κοντά το ζευγάρι. Χτίζουν ένα δέσιμο που δύσκολα ο εγωισμός μπορεί να λύσει. Ακόμα κι αν χαθεί η αίγλη κι η μαγεία των πρώτων ραντεβού. Ακόμα κι αν σου έχει αποκαλυφθεί το πραγματικό πρόσωπο του ανθρώπου που έχεις δίπλα σου, χωρίς φτιασιδώματα και άμυνες.

Όταν επιλέγεις να μείνεις γιατί “αυτός είναι ο άνθρωπος σου”, ο έρωτας δε χάνεται. Η καρδιά που χτυπά για μιαν άλλη, δεν υπολογίζει εμπόδια. Όταν τα χρόνια περάσουν, οι δυσκολίες σκοτώνουν τον έρωτα και τον ανασταίνουν ως αγάπη. Τότε είναι που ζει αιώνια στην πιο ζεστή αγκάλη της καρδιάς, προστατευμένος από πληγές και βέλη.

Πόσα αποχωρίζεσαι τη χρονιά που φεύγει; Δικά σου, άλλων που νόμιζες δικά σου, άλλους που πάλι νόμιζες δικούς σου. Πόσα σου μένουν ίδια; Μη βιαστείς να απαντήσεις στο πρώτο πρόσωπο μ’ ένα στεγνό «εγώ». Δεν είσαι ίδιος. Όσο προσπαθείς να πείσεις τον εαυτό σου ότι «αυτός είσαι πια και δε θα αλλάξεις για κανέναν», απλά θα τρέφεσαι με μια ξεροκέφαλη αυταπάτη.

Καθετί που έζησες τη χρονιά που πέρασε σε άλλαξε. Διαμόρφωσε τις αντοχές σου, τα όρια σου, τον τρόπο που βλέπεις καταστάσεις, ανθρώπους, εσένα τον ίδιο. Σου αποκάλυψε, με το χειρότερο τρόπο, πτυχές του εαυτού σου που δεν έβλεπες. Αδυναμίες, ανασφάλειες, πάθη και λάθη. Δυστυχώς, αυτά μόνο με το δύσκολο δρόμο μπορούν να διδαχθούν στη ζωή. Γιατί υπάρχει η ριμάδα η καρδιά που αντιστέκεται, δικαιολογεί, ωραιοποιεί, εθελοτυφλεί.

Δεν είσαι, λοιπόν, ο ίδιος άνθρωπος. Άλλαξες. Ο χρόνος που έρχεται, τη μόνη υπόσχεση που μπορεί να σου δώσει, είναι ότι θα αλλάξεις κι άλλο κι ας λένε ότι «οι άνθρωποι δεν αλλάζουν». Τίποτα δε μένει στάσιμο σ’ αυτή τη ζωή. Απλώς, άλλοι μαθαίνουν γρήγορα, άλλοι πιο αργά, άλλοι υποφέρουν περισσότερο, άλλοι λιγότερο. Όμως όλα αλλάζουν. Όπως ο βράχος από το αλμυρό άγγιγμα της θάλασσας. Άλλοτε βίαιο κι άλλοτε απαλό.

Οι μεγάλες αλλαγές φαίνονται και είναι συνήθως βίαιες, είτε είναι χαρούμενες, είτε θλιβερές. Μη γελιέσαι. Κρύβει κι η χαρά βία μέσα της. Σε σηκώνει ψηλά μην υπολογίζοντας την προσγείωση που θα χρειαστείς για να επανέλθεις στα φυσιολογικά για την καρδιά επίπεδα. Το πώς θα το διαχειριστείς είναι άλλη κουβέντα.

Οι μικρές αλλαγές είναι λιθαράκια στην αυτογνωσία σου. Είτε θα τη χτίσουν, είτε θα τη σκεπάσουν. Έγκειται από εκεί και πέρα στη συνείδηση σου, αν θα παραδεχτείς και αποδεχτείς τις αλλαγές ή θα συνεχίσεις να ματαιοπονείς.

Φεύγει η χρονιά, μαζί και η μαγική δύναμη των αλλαγών που έφερε. Ένα τέλος σφραγίζει σε λίγο την πόρτα και μια αρχή αχνοφαίνεται στον ορίζοντα. Κάθε χρονιά που τελειώνει είναι κι ένας θάνατος και κάθε χρονιά που αρχίζει είναι και μια γέννηση.

Αν όμως το καλοσκεφτείς, στην ουσία, δεν υπάρχει χρονιά. Μια Δευτέρα, μια Τρίτη, μια Τετάρτη θα ξημερώσει πάλι αύριο. Γιατί τόσος θόρυβος λοιπόν; Γιατί ο άνθρωπος έχει ανάγκη να βιώνει το τέλος για να εξοικειωθεί με το θάνατο και τη γέννηση για να αντιληφθεί την αξία της ζωής.

Ένα άρθρο τελειώνει, πολλά ερωτήματα γεννιούνται…

Μια από τις μεγαλύτερες δυνάμεις του ανθρώπου είναι η θέληση. Όταν θέλουμε πολύ να καταφέρουμε κάτι, επιστρατεύουμε όλες τις ικανότητες μας για να το επιτύχουμε. Αυτή η διαδικασία συσσώρευσης των αποθεμάτων ενέργειας μας σε ένα συγκεκριμένο στόχο είναι παράλληλα κατάσταση εξέλιξής μας.

Αυτό συμβαίνει, διότι η επίτευξη του σκοπού μας γίνεται κίνητρο να πράξουμε πολλές φορές υπερβαίνοντας τις δυνάμεις μας. Τα όρια των ικανοτήτων μας αυξάνονται, αναιρώντας με αυτόν τον τρόπο τη δικαιολογία «δεν μπορώ».

Αν καταφέρουμε να μεταφράσουμε μέσα στο μυαλό μας το «δεν μπορώ» σε «δεν προσπαθώ», θα αντιληφθούμε πως είμαστε εμείς οι ίδιοι που σαμποτάρουμε τον εαυτό μας. Μειώνουμε την αυτοπεποίθησή μας, αποθαρρυνόμαστε και εν τέλει απογοητευόμαστε, ενώ στην πραγματικότητα το μόνο που χρειάζεται είναι λίγη θέληση.

Ο βασικότερος λόγος που χρησιμοποιούμε το «δεν μπορώ» ως άγκυρα και αρνούμαστε να απομακρυνθούμε από το λιμάνι της βολής μας, είναι ότι δεν είμαστε σίγουροι γι’ αυτό που θέλουμε. Πόσες φορές δισταγμοί, αμφιβολίες, δεύτερες σκέψεις μας κράτησαν πίσω, αφήνοντας όλους τους γύρω μας να πιστεύουν ότι δε θέλαμε αρκετά αυτό που χάσαμε ή δεν τολμήσαμε να διεκδικήσουμε; Το να γνωρίζουμε τι πραγματικά θέλουμε είναι από τις γνώσεις που διδάσκονται μόνο στη σχολή της ζωής.

Από την άλλη πλευρά, δεν αρκεί να γνωρίζουμε τι θέλουμε. Υπάρχουν άλλες δύο παράμετροι που είναι εξίσου σημαντικές για να εξασφαλίσουμε την ευτυχία μας. Η πρώτη είναι να είμαστε βέβαιοι ότι αυτό που θέλουμε είναι και αυτό που χρειαζόμαστε. Η δεύτερη είναι πως αυτό που σκοπεύουμε να κάνουμε δεν επεμβαίνει στην ελευθερία των άλλων. Μα πόσο εύκολο είναι να είμαστε πάντα σίγουροι για τις επιθυμίες και τις ανάγκες μας, αλλά και για την ωφελιμότητα αυτών; Όσο εύκολο είναι να είμαστε σίγουροι για οτιδήποτε σε αυτή τη ζωή, θα έλεγα.

Μέσα στη δυσκολία όμως του κύκλου «επιθυμώ, χρειάζομαι, μπορώ», εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι το «προσπαθώ». Εδώ, λοιπόν, επιστρέφουμε στο θέμα της θέλησης που είναι και ο ακρογωνιαίος λίθος της ύπαρξης μας.

Δεν υπάρχει δεν μπορώ, υπάρχει δεν προσπαθώ, άρα δε θέλω. Μα αν ο άνθρωπος είναι ικανός για τα μεγαλύτερα καλά, δεν είναι κρίμα να επιλέγει να μην τα πράττει; Η τελευταία ερώτηση ας γίνει τροφή για σκέψη. Ποιά η ευθύνη αυτού που δε θέλει, αλλά μπορεί να κάνει κάτι, όταν αυτό θα μπορούσε να είναι ωφέλιμο για όλη την ανθρωπότητα;

Από τον μακρόκοσμο στον μικρόκοσμο και το αντίστροφο, η θέληση είναι εκείνο το μικρό ηλεκτρόνιο που δίνει την απαραίτητη ενέργεια για να κινηθεί κάθε ενεργητικό άτομο που προσπαθεί να βρει τη θέση του σε αυτό το σύμπαν.