«Ο Χαρταετός», το δεύτερο βιβλίο της Λετισιά Κολομπανί μετά την «Πλεξούδα», μας μεταφέρει ξανά στον χαοτικό κόσμο της Ινδίας. Εκεί που αν τύχει να γεννηθείς σε λάθος κοινωνική ομάδα, είσαι καταδικασμένος να υποφέρεις για μια ζωή.
Μέσα από την ηρωίδα της, τη Λένα, η συγγραφέας φέρνει τη δυτική ματιά στο βαθιά ριζωμένο ινδικό κοινωνικό καθεστώς. Η ευρωπαία δασκάλα, παρακινημένη από τα προσωπικά της τραύματα, αφήνει τη Γαλλία και επισκέπτεται αυτή τη μακρινή χώρα με μόνο σκοπό ν’ απομακρυνθεί όσο περισσότερο γίνεται από όσα την πονούν, μήπως καταφέρει κι επανακάμψει. Στα σχέδιά της, δεν υπολόγιζε τη μικρή Λαλίτα που θα της έσωζε τη ζωή κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η μικρή, όπως τα περισσότερα παιδιά της ηλικίας της, πάσχει από τον αναλφαβητισμό που μαστίζει τη χώρα και τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Η διαπίστωση αυτή θα ξυπνήσει στη Λένα τη φλόγα της διδασκαλίας και θα την ωθήσει να ξεκινήσει έναν αγώνα με θεούς και δαίμονες, προκειμένου να επιτύχει μια αλλαγή στο μορφωτικό επίπεδο των παιδιών του Μαχαμπαλιπουράμ.
Η Κολομπανί, με την απλότητα του λόγου της, στηλιτεύει τις συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων στα φτωχικά χωριά της Ινδίας, τη θέση της γυναίκας, την εκμετάλλευση της παιδικής εργασίας και την κατάσταση των πολυπληθών οικογενειών που δεν δύνανται να θρέψουν όλα τα μέλη τους. Το κυριότερο πρόβλημα, όμως, που αντιμετωπίζει η ηρωίδα της είναι η απουσία θέλησης για πρόοδο. Η συνειδητοποίηση πως οι ίδιοι οι άνθρωποι που υποφέρουν, συνεχίζουν τις παραδοσιακές πρακτικές και τα έθιμα προκειμένου να τιμήσουν τις προηγούμενες γενιές, ενώ αρνούνται πεισματικά να δεχτούν την αλλαγή κι έναν πιο ανθρώπινο τρόπο ζωής που μπορεί να επιτευχθεί μέσω της εκπαίδευσης, γίνεται τείχος απροσπέλαστο για τη Λένα.
«Ο τόπος ετούτος, λίκνο του πολιτισμού, όπου γεννήθηκε ο Βούδας, η ιατρική της Αγιουβέρδα και η γιόγκα, κρύβει μια κοινωνία βαθιά διχασμένη, η οποία στέλνει στην πυρά εκείνους που θα ‘πρεπε να προστατεύει».
Η συγγραφέας δεν παραμένει στην ανάδειξη των προβλημάτων. Ρίχνει φως σε ανθρώπους που θέλουν να κάνουν τη διαφορά, σε παιδιά που επιθυμούν να γλιτώσουν από τη μοίρα που τους φόρτωσαν και σε γυναίκες που αντιστάθηκαν με τίμημα τον αποκλεισμό τους από τις οικογένειές τους και την κοινωνική αποδοχή. Αυτοί γίνονται σύμμαχοί της στον πολύτιμο κι επίπονο πολλές φορές για την ίδια αγώνα. Αυτοί της διδάσκουν τις ομορφιές των ινδικών εθίμων, τις νοστιμιές της κουζίνας τους, ιστορίες και παραδόσεις που παρομοιάζουν με τις δυτικές και αποδεικνύουν πως η σοφία των ανθρώπων είναι ίδια από τόπο σε τόπο.
«Η ουσία βρίσκεται εδώ, σε τούτα τα δάχτυλα που πλέκονται το ένα με το άλλο, τα σκουρόχρωμα και τα ανοιχτόχρωμα δάχτυλα, όχι ακόμη φιλικά αλλά ούτε και εντελώς ξένα μεταξύ τους».
Για τον δυτικό τρόπο σκέψης μας, οι αφηγήσεις της Κολομπανί γίνονται γροθιά στο στομάχι. Η ιδέα των παιδιών, που δουλεύουν από μικρά αντί να πηγαίνουν σχολείο και των κοριτσιών, που παντρεύονται από τα δώδεκά τους και γίνονται δούλες της οικογένειας του άντρα τους για την υπόλοιπη ζωή τους, είναι αβάσταχτη. Τα ερωτήματα που αναδύονται είναι κοινωνικά, υπαρξιακά και φιλοσοφικά. Μπορεί τελικά μια πεποίθηση τόσο καλά ριζωμένη να δεχθεί μια ρωγμή αλλαγής; Πόσο αξίζει μια ζωή; Πού ξεκινά το ηθικό και πού το ανήθικο, όταν ένα ολόκληρο κράτος κάνει τα στραβά μάτια στην παραβίαση των νόμων, επειδή αυτό είναι που τελικά το βολεύει;
Ο χαρταετός, το μοναδικό πολλές φορές παιχνίδι των παιδιών του Μαχαμπαλιπουράμ, υψώνεται συμβολικά στον ουρανό, με την υπόσχεση πως ο αέρας της αλλαγής ίσως τους απαλλάξει από την αποπνικτική ατμόσφαιρα των συνθηκών επιβίωσής τους. Σαν βιβλίο, «ο χαρταετός» μιλά στην καρδιά, συγκινεί, ενημερώνει και παρακινεί για την πολυπόθητη αλλαγή που μπορεί να σώσει ζωές.
Μυθιστόρημα – Εκδόσεις Πατάκη
