Δώσε σ' έναν άνθρωπο ένα διαμάντι, ένα λευκό περιστέρι και μια καρδιά.
Δες τι θα κάνει μ' αυτά και θα γνωρίσεις για τι είναι ικανός.
Αν σου επιστρέψει το διαμάντι,
ελευθερώσει το περιστέρι
και σεβαστεί την καρδιά,
εμπιστεύσου τον.
Αν θαυμάσει το διαμάντι,
κρατήσει το περιστέρι σε κλουβί
και ερωτευτεί την καρδιά,
πρόσεχέ τον.
Αν σου κλέψει το διαμάντι,
χτυπήσει το περιστέρι
και πληγώσει την καρδιά,
απομακρύνσου.
Μα αν αγγίξει το διαμάντι στα ταλαιπωρημένα χέρια σου,
χαϊδέψει στοργικά το περιστέρι στο νου σου
κι αγκαλιάσει τις πληγές της καρδιάς σου, αγάπησέ τον.

Έχεις ακούσει ποτέ για τους ανθρώπινους εξωγήινους; Φυσικά, δεν έχουν καμία σχέση με το πράσινο ανθρωπάκι με τα μεγάλα μαύρα μάτια που σου έρχεται στο μυαλό όταν ακούς την επίμαχη λέξη. Δεν πρόκειται για εξωγήινους στη μορφή, μα στην ψυχή.

Είναι εκείνοι οι άνθρωποι που, αν τους ρωτήσεις, ποτέ δε θεωρούν τον εαυτό τους γεννημένο στον σωστό τόπο και χρόνο. Ακόμα χειρότερα, πιστεύουν πως έχουν γεννηθεί και στο λάθος περιβάλλον. Είναι άνθρωποι συνήθως εσωστρεφείς, αλλά εγκάρδιοι, μιλούν λίγο, μα με ουσία, και στην καρδιά τους δε χωρά τίποτα λιγότερο από καλοσύνη.

Είναι ευαίσθητοι, όχι με την έννοια του συναισθηματισμού, αλλά με την πραγματική σημασία της λέξης. Γνωρίζουν να εκτιμούν τα μικρά πράγματα που έχουν αξία και περιφρονούν τα μεγάλα και πομπώδη. Συγκινούνται με την καλοσύνη και χαίρονται με την πρόοδο. Όποιου ανθρώπου. Η λέξη ζήλια δε χωρά στο λεξιλόγιό τους.

Έχουν κατανόηση, κάποιες φορές υπέρ το δέον. Ακόμα κι αν τους βλάψεις, θα δουν, πίσω από τον χαρακτήρα σου, τις αιτίες που σε οδήγησαν να το κάνεις και θα καταλάβουν. Μπορεί να πονέσουν βαθιά, μα δε θα σε κατηγορήσουν. Πιστεύουν στον άνθρωπο κι ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο τους "ελάττωμα". Η συγχώρεση γι' αυτούς είναι αυτονόητη για όποιο λάθος.

Αυτό δε σημαίνει πως θα μείνουν. Δε γίνονται εύκολα θύματα κι αν το κάνουν θα είναι από επιλογή τους. Μα φεύγουν εύκολα. Είναι γιατί, ως ανήσυχα πνεύματα, δεν ικανοποιούνται με τα λίγα. Ζητούν από τη ζωή, τις σχέσεις, τον εαυτό τους, το κάτι παραπάνω. Αυτό που θα τους κάνει να νιώσουν ότι ζουν με όλο τους το είναι και ότι τους ολοκληρώνει ψυχικά.

Σπάνια το βρίσκουν. Είναι που και οι ίδιοι είναι σπάνιοι. Γι' αυτό κι αν τους άκουγες, θα σου έλεγαν πως κανείς δεν τους καταλαβαίνει. Αντίθετα, εκείνοι είναι εξαιρετικοί ακροατές και άψογοι συμβουλάτορες. Γιατί έχουν μια μαγική δύναμη που λέγεται ενσυναίσθηση.

Δε θα τους ακούσεις να ασκούν κριτική, ακόμα κι αν βρεθούν σε τέτοιου είδους συζήτηση. Σύμμαχος τους η σιωπή, όταν γνωρίζουν εκ των προτέρων ότι ο λόγος τους δε θα πιάσει τόπο. Όμως γνωρίζουν να εκτιμούν έναν καλό, βαθύ και φιλοσοφικό διάλογο και πολλές φορές τον επιδιώκουν κιόλας.

Είναι άνθρωποι που δε σπαταλούν. Ούτε σκέψεις, ούτε συναισθήματα. Φειδωλοί στα λόγια, μα γενναιόδωροι στις πράξεις. Κρατούν φυλαγμένο το καλύτερο κομμάτι του εαυτού τους για εκείνη την περίπτωση που θα συναντήσουν ανθρώπους σαν κι εκείνους. Τότε ανοίγονται και δίνονται άνευ όρων και η αγάπη τους μοιάζει σαν να προέρχεται από άλλο κόσμο. Τόσο άδολη είναι.

Άνθρωποι με αξίες, ονειρεύονται το ιδανικό κι ας γνωρίζουν πως το πιθανότερο είναι πως δε θα το συναντήσουν. Εξασκούν την υπομονή τους, περιμένοντας κι απολαμβάνοντας τη μοναχικότητά τους, προτιμώντας τη από ανούσιες επαφές που μόνο χρόνο και αισθήματα θα τους ξοδέψουν.

Άνθρωποι ευπροσήγοροι, δυνατοί, τίμιοι, ειλικρινείς, τελειομανείς. Αυτοί είναι οι εξωγήινοι στην ψυχή. Ψυχές που ξεχωρίζουν και τον μόνο δρόμο που γνωρίζουν και αναγνωρίζουν είναι αυτόν της αυτογνωσίας. Αυστηροί με τα δικά τους λάθη, μα με αγάπη για τον άνθρωπο. Για όποιον άνθρωπο.

Οι αισιόδοξοι άνθρωποι που συναντάμε στη ζωή μας είναι, συνήθως, χαμογελαστοί, “έξω καρδιά” και φιλικοί με όποιον συναντήσουν για πρώτη φορά. Γι’ αυτό, η πρώτη εντύπωση που δίνουν, συχνά είναι πως δεν τους επηρεάζει τίποτα. Πως ζουν στο δικό τους ονειρόκοσμο, αποκομμένοι από την πραγματικότητα. Το τελευταίο, βέβαια, δεν απέχει πολύ από την αλήθεια.

Σαν απρόσβλητοι από τη στενοχώρια, νομίζεις πως αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν πονέσει ποτέ στη ζωή τους. Πως τους έχουν έρθει όλα εύκολα και γι’ αυτό έχουν κάθε λόγο να πιστεύουν πως “όλα θα πάνε καλά”, αφού στη μέχρι τώρα ζωή τους αυτό συνέβαινε. Η παρεξήγηση κρύβεται σε αυτό ακριβώς το σημείο.

Όταν θεωρούμε ότι έχουν πάει “όλα καλά” στη ζωή κάποιου, συνήθως αναφερόμαστε στα κοινωνικά και υλικά προνόμια που απολαμβάνει ή στο γεγονός ότι είναι από μια φαινομενικά καλή οικογένεια. Αν και ποτέ δεν μπορούμε να γνωρίζουμε το κρυφό δράμα της καρδιάς του κάθε ανθρώπου, ακόμα κι έτσι, οι άνθρωποι που έχουν τα παραπάνω “προνόμια”, νομοτελειακά, δεν εξελίσσονται σε αισιόδοξους. Η συχνότερη κατάληξη τους περνά από το δρόμο της αχαριστίας ή της κατάθλιψης.

Τι είναι τότε εκείνο που τροφοδοτεί την αισιοδοξία; Η ζωή είναι συνήθως γενναιόδωρη στις δυσκολίες που φέρνει στους αισιόδοξους ανθρώπους. Οι περισσότεροι, έχουν τραβήξει ένα μαρτυρικό Γολγοθά, που μόνο οι πολύ κοντινοί τους γνωρίζουν και αναγνωρίζουν. Ανέβηκαν στην κορυφή με το σταυρό στην πλάτη, χωρίς να χάσουν ίχνος από την αξιοπρέπειά τους. Διότι όποια θυσία κι αν έκαναν, ποτέ δε δέχτηκαν να κάνουν έκπτωση στο ήθος της ψυχής τους.

Είναι μέγιστο λάθος να συγχέουμε τους αισιόδοξους με τους επιπόλαιους, τους ελαφρόμυαλους ή τους ονειροπόλους. Ο επιπόλαιος δεν υπολογίζει τις πράξεις του, προκαλώντας συχνά πόνο τριγύρω του, ο ελαφρόμυαλος υποβαθμίζει ακόμα και σοβαρά ζητήματα κι ο ονειροπόλος απλά αρέσκεται στο να ζει σε ένα διαφορετικό κόσμο που ονειρεύεται να ενσωματώσει κάποτε στην πραγματικότητα.

Η ρίζα της αισιοδοξίας βρίσκεται αλλού. Είναι στην πίστη πως μετά τον πόνο και το μαρτύριο, που οι αισιόδοξοι άνθρωποι βιώνουν βουβά μα βαθιά, πάντα ξημερώνει. Όποιο κι αν είναι το κόστος. Το μάθημα αυτό το έχουν πληρώσει ακριβά, γι’ αυτό και το εκτιμούν. Έχουν αποκτήσει επίγνωση της αξίας του πόνου στη ζωή και της ανταμοιβής που πάντα τον ακολουθεί, αν η υπομονή τον κατεργαστεί και τον καταλαγιάσει.

Πιστοί στους νόμους που η ζωή έχει θεσπίσει, ενστερνίζονται με περίσσιο θάρρος, πως “το καλό πάντα νικά”. Ίσως να μην είναι εμφανές πάντα υλικά, καθώς η ηθική αμοιβή είναι αόρατη στα μάτια, μα η ψυχή το εισπράττει. Για τους αισιόδοξους, η δύναμη του να προχωράς προέρχεται από μια ελεύθερη ψυχή κι ένα χαμόγελο που χαράχτηκε ανεξίτηλο πάνω από πληγές που κατάφεραν να κλείσουν.

Θέλουν έναν κόσμο καλύτερο, γιατί πιστεύουν πως μπορεί να επιτευχθεί. Το έχουν βιώσει. Ο ονειρόκοσμός τους είναι αυτή ακριβώς η αίσθηση. Πως ο άνθρωπος που υπερβαίνει εαυτόν στα δύσκολα, εξαγνίζεται και εξελίσσεται. Εξάλλου, δε νοείται αισιοδοξία χωρίς καθαρή συνείδηση.

Για φαντάσου λέει, να μπορούσαμε να βγούμε μια στιγμή από το σώμα μας και σαν αόρατες, αιθέριες φιγούρες να περιπλανηθούμε στον κόσμο. Εκτός του ότι θα ήταν πολύ χρήσιμο στην παρούσα κατάσταση, διότι δε θα διατρέχαμε κανέναν κίνδυνο μόλυνσης, θα ήταν σίγουρα ενδιαφέρον.
 
Η αόρατη αυτή υπερδύναμη θα μας επέτρεπε, καταρχάς, να παρατηρήσουμε με την ησυχία μας πράγματα που εν σώματι δε θα μπορούσαμε. Όχι, δεν αναφέρομαι στην κατασκοπεία των συνανθρώπων μας για χάριν κουτσομπολιού. Ας το πάμε λίγο παραπέρα. Όντες ασώματοι, θα είχαμε τη δυνατότητα να διαισθανθούμε συναισθήματα και σκέψεις. Να αντιληφθούμε, δηλαδή, τα πραγματικά κίνητρα που υποκινούν τις πράξεις των ανθρώπων.
 
Η πρώτη μας κίνηση θα ήταν ασφαλώς να ψάξουμε να βρούμε τους δικούς μας ανθρώπους για «να μάθουμε όλη την αλήθεια» για όσα σκέφτονται και νιώθουν για εμάς. Ας μη μείνουμε όμως στα προσωπικά μας. Ας δούμε λίγο το κοινωνικό σύνολο και θα διαπιστώσουμε πως οι ομοιότητες θα είναι πολλές.
 
Θα δούμε, λοιπόν, ανθρώπους με ειλικρινή αισθήματα και καθαρές σκέψεις, αγάπη για τον συνάνθρωπο κι ανιδιοτέλεια τέτοια που θα μας συγκινήσει (μην απορείτε, υπάρχουν ακόμα). Ως εδώ καλά. Ο προβληματισμός θα ξεκινήσει όταν αρχίσουμε να βλέπουμε συμπεριφορές αδικίας, εκμετάλλευσης, κριτικής, κολακείας, αδιαφορίας, υποκρισίας, φθόνου και όλων αυτών που περιέχονται στον ανθρώπινο ασκό του Αιόλου.
 
Οι επιλογές που έχουμε είναι δύο. Ή να παρασυρθούμε από τον άνεμο και να εκδηλώσουμε κι εμείς ανάλογες συμπεριφορές αντιδρώντας με αγανάκτηση, ή να δείξουμε ανωτερότητα. Η ανωτερότητα συχνά συγχέεται με την καλοσύνη, την αγαθότητα και την αφέλεια. Στην πραγματικότητα, είναι η διαχείριση αυτών με τέτοιο τρόπο που να μην επιτρέπει μεν την επιρροή από αρνητικές καταστάσεις, αλλά να εκδηλώνει παράλληλα την αγάπη προς τον συνάνθρωπο.
 
Ας σταματήσουμε, όμως, το αιθέριο ταξίδι μας εδώ κι ας επιστρέψουμε στο έγκλειστο σώμα μας. Θα έρθει, αργά η γρήγορα, η στιγμή που θα  επιστρέψουμε στη φυσιολογική μας ζωή. Τότε που θα βρεθούμε ανάμεσα σε όλους αυτούς τους ανθρώπους που συναντήσαμε στο μεταφυσικό ταξίδι μας. Ποια θα είναι αλήθεια η δική μας συμπεριφορά; Είμαστε σίγουροι ότι μετά από μια τέτοια κατάσταση, θα βγούμε απλά στο δρόμο τρέχοντας ν’ αγκαλιάσουμε όποιον βρούμε, όπως υπολογίζαμε εξαιτίας της παρατεταμένης έλλειψης ανθρώπινης επαφής; Ή μήπως το λοξό βλέμμα του φόβου προς το συνάνθρωπο θα μείνει ως συνήθεια, όπως τα μισόκλειστα μάτια για τον άνθρωπο του σπηλαίου που μετά από πολύ καιρό βγαίνει ξανά στο φως; Ή μήπως, ακόμα χειρότερα, θα βγούμε ως άλλοι δικαστές να κρίνουμε και να βάλουμε τον καθένα στη θέση που του αξίζει, επειδή εμείς «έχουμε δει και ξέρουμε»; 
 
Πριν μπούμε στον πειρασμό να γίνουμε θεοί κριτές, ας θυμηθούμε λίγο τις λέξεις «ανωτερότητα» και «αγάπη». Αυτές είναι που αφυπνίζουν το θεϊκό στοιχείο μέσα μας, καλλιεργώντας τη μαγική έννοια της ενσυναίσθησης. Της ικανότητας εκείνης να μπαίνουμε στη θέση του άλλου και να δείχνουμε κατανόηση αντί να τον κρίνουμε άδικα.
 
Εύχομαι, λοιπόν, μετά από όλη αυτήν την πρωτόγνωρη εμπειρία να μην αφεθούμε στη δίνη της συνήθειας και της καθημερινότητας σαν να μη συνέβη τίποτα. Η ελευθερία μας δεν είναι δεδομένη κι αυτό ήταν ένα μάθημα που άξιζε να το πάρουμε. Ας μείνουμε ή ας γίνουμε άνθρωποι, ακόμα κι όταν όλο αυτό θα έχει τελειώσει και θα ανήκει πια στη νεότερη ιστορία. Συμμετείχαμε, πονέσαμε μα διδαχθήκαμε. Αυτό έχει σημασία.
 
Εξάλλου, εκεί φαίνεται η πραγματική ελευθερία του ανθρώπου. Στο να μην αφήνει οποιαδήποτε κατάσταση να αλλάξει αυτό που είναι, παρά μόνο προς το καλύτερο.

Μένουμε αμήχανα φοβισμένοι μπροστά στην απεραντοσύνη της αγνωσίας μας.
Εμείς ν’ αναζητούμε λέξεις να κάνουν λόγο το βίωμα, μα η ζωή πεισματικά να επιλέγει τη σιωπή.
Θαρρείς πως γίνεται συνένοχη των ιθυνόντων, των ηθικών αυτουργών και των εγκληματικών εγκεφάλων.
Ακούς τον απλό άνθρωπο να κραυγάζει «Πού είσαι Θεέ; Πώς τα επιτρέπεις όλα τούτα;» κι από την ψυχή του να στάζει αίμα η δύναμή του.
Μα στάσου. 
Η σιωπή, σαν χαμαιλέων, παίρνει τη μορφή που θα της δώσεις. 
Δε συνεργεί με κανέναν η ζωή.
Θλίβεται. Άκουσέ την.
Ο λυγμός της πάλλεται στην πνιγμένη από μάσκες ατμόσφαιρα.
Θλίψη είναι η σιωπή της.
Για τον άνθρωπο που ξεχνά.
Που κρίνει.
Που επιτίθεται.
Που φθονεί.
Που μισεί.
Που σε θέση Θεού αποφασίζει ποιο είναι το καλό.
Ο άνθρωπος εξόρισε το Θεό από την καρδιά του.
Γι’ αυτό τα μάτια του αδυνατούν να τον δουν. 
Στα βουρκωμένα βλέμματα εκείνων που μάχονται σιωπηλά για έναν καλύτερο κόσμο.
Στα χέρια εκείνων που βοηθούν δίχως φόβο.
Στην αγκαλιά όσων αγαπούν χωρίς όρια.
Σιωπές είναι όλα αυτά.
Αυτές τις σιωπές αγαπά η ζωή.
Αυτές εισακούει ο Θεός.
Ένας Θεός εξόριστος, μα όχι αόριστος.
«Πού είσαι Θεέ;» αναρωτιέσαι κοιτώντας την καταστροφή κι αναζητώντας Τον μέσα στη δαιμονική ομίχλη.
Κοίτα μια φορά τον εαυτό σου στα μάτια και επανάλαβε την ερώτηση.
Αντέχεις να αντικρίσεις την απουσία;
Πνίγεσαι από την ανομία των λαθών.
Δεν εμπιστεύεσαι ούτε Θεό μα ούτε κι άνθρωπο.
Κάπου πιο πέρα, ένας ποιητής θαλασσοδέρνει την πένα του στα τρικυμισμένα βάθη των συναισθημάτων του για να βρει την ουσία.
Να επαναπατρίσει το Θεό με περίσσια ευαισθησία.
Με μια ταπεινωμένη από τους συνανθρώπους ευγνωμοσύνη για την πίστη του.
Δες τον. 
Διάβασε τον.
Νιωσ’ τον.
Ακόμα αναρωτιέσαι πού είναι ο Θεός;
 

Κοίτα να δεις που αντικαταστήσαμε στην καθημερινότητα τον προφορικό λόγο με τον γραπτό και χαραμίζονται συναισθήματα στο πάτημα ενός κουμπιού. Πασχίζουμε να ταυτίσουμε την έκφραση του προσώπου μας με εικονίδια κατασκευασμένα και ανύπαρκτα επιφωνήματα.

Πόσα χαμόγελα δεν είδαν ποτέ τα μάτια που τα προκάλεσαν;
Πόσα «σ' αγαπώ» έμειναν ανείπωτα από χείλη που ποθούσαν να ενωθούν;
Πόσες αγκαλιές έμειναν αδειανές και βυθίστηκαν στην απουσία με το χαμόγελο να δύει στην ανατολή του; Δυο καρδιές να χτυπούν μακριά η μια από την άλλη και να δυναμώνουν τον χτύπο τους για να μειώσουν την απόσταση.

Μα και πόσοι πληγώθηκαν από το σαράκι της παρεξήγησης, αφού τα λόγια τους μεταφράστηκαν διαφορετικά από την πρόθεσή τους; Η ευχή και η κατάρα του γραπτού λόγου. Να βρεις τις κατάλληλες λέξεις που θα ενώσουν ουσιαστικά τα λόγια με την αίσθηση που μεταφέρουν.

Μείναμε χαμένοι στη μετάφραση να προσπαθούμε να καλύψουμε κενά και να κάνουμε διάλογο μ' ένα πληκτρολόγιο ανά χείρας. Σβήνοντας βλέμματα και εναποθέτοντας τη σιωπή επάνω σε μια οθόνη.
Αναπολώντας την εποχή που ένα παγκάκι άκουγε όλα τα μυστικά μας κι ένα δέντρο κρατούσε χαραγμένα για πάντα συνθήματα και συναισθήματα.

Έλα άνθρωπε. Πάμε από την αρχή. Γιατί φτιάχτηκες; Πέρασαν τόσες χιλιάδες χρόνια, θα μου πεις, πού να θυμάσαι; Συνήθισες να ζεις χωρίς πολλά πολλά. Ασχολείσαι μόνο με το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον το δικό σου. Η ανθρωπότητα; Τι σε νοιάζει. Ελευθερία έχουμε. Ας κάνει ο καθένας ό,τι θέλει.
Μετά εξεγείρεσαι όμως που πλήττουν μειονότητες. Διαμαρτύρεσαι για τα προσωπικά δεδομένα. Έχεις προσωπική γνώμη. Δική σου. Διαμορφωμένη από αυτά που εσύ θες να δεις.

Όμως πάμε πάλι, σε παρακαλώ. Γιατί φτιάχτηκες; Θυμήσου. Φτιάχτηκες για ν’ αγαπάς, να δημιουργείς, να εξελίσσεσαι. Ν’ αγαπάς τον εαυτό σου και το συνάνθρωπο. Να δημιουργείς κοινωνίες και τέχνη. Να εξελίσσεσαι πολεμώντας το κακό μέσα σου και χτίζοντας έναν καλύτερο κόσμο. Όμως για να τα κάνεις όλα αυτά πρέπει να μάθεις δυο βασικά πράγματα. Να σέβεσαι και να προστατεύεις. Εκεί είναι η ισορροπία που πρέπει να κρατήσεις. Πρώτα μέσα σου και μετά στις πράξεις σου. Αυτό είναι η ευθύνη σου ως ενήλικας. Να προστατεύεις ό,τι χρειάζεται προστασία, είτε είναι δικό σου είτε ξένο. Να σέβεσαι εξίσου κάθε τι έμψυχο που αξίζει το σεβασμό σου.

Ίσως αυτά τα δυο να τα έχεις σκεφτεί. Το πρόβλημα σου είναι όταν πολεμάς. Για να προστατεύσεις μπορεί να χρειαστεί να πολεμήσεις όσους προσπαθήσουν να καταπατήσουν τα ιερά και τα όσιά σου. Τι γίνεται τότε; Γίνονται όλοι ανεξαιρέτως εχθροί σου; Βγαίνει η απανθρωπιά από μέσα σου με τη μορφή μένους; Κρατάς το ήθος σου ως σημαία να σου υπενθυμίζει πως όταν πολεμάς επειδή απειλείσαι, δε δικαιολογείσαι να εξισώνεσαι με τους βάναυσους τρόπους του όποιου καταπατητή; Θυμήσου Έλληνα. Κάποτε τιμούσες τους νεκρούς του εχθρού σου. Μην ξεχνάς τώρα να τιμάς τους ζωντανούς νεκρούς που χρησιμοποιεί για να σε βάλλει. Ποτέ δεν πολεμούσες γυναικόπαιδα.
Τώρα θυμήσου κάτι άλλο Έλληνα. Ναι, σε σένα μιλάω τώρα. Θυμήσου ποιός ήταν πάντα ο εχθρός σου. Αναρωτιέσαι; Η μνήμη σου ήταν. Γιατί συνεχίζεις να ξεχνάς όλα όσα πέρασαν, κέρδισαν ή έχασαν οι άνθρωποι που έζησαν σε αυτόν τον τόπο πριν από σένα. Όταν ξεχνάς, σημαίνει πως δεν έμαθες. Κι όταν δε μαθαίνεις, κάνεις συνέχεια τα ίδια. Τσακώνεσαι με τον διπλανό σου για τις διαφορετικές γνώμες σας, σφάζεσαι με τον συγγενή για συμφέροντα και κλείνεις τα μάτια σε όσα δε συμβαίνουν σε σένα.

Σταματά πια! Δεν αντέχεσαι. Γίνε άνθρωπος ξανά όπως προοριζόσουν να είσαι. Τι νόημα έχει να έχεις τη γνώμη σου όταν ο κίνδυνος χτυπήσει την πόρτα όλων μας; Το σαρκίο δε μετράει σ’ αυτή τη ζωή. Η ψυχή μετράει Έλληνα. Η ψυχή κι η καθαρή συνείδηση. Για ένα φιλότιμο ζούμε γαμώτο. Για ένα φιλότιμο.

Θυμήσου άνθρωπε…
Θυμήσου.

Τα μεγαλύτερα και πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα που απασχολούν τους ανθρώπους είναι αδιαμφισβήτητα τα θέματα ηθικής. Η διχογνωμία είναι το λιγότερο που χαρακτηρίζει εκείνους που μπαίνουν στη διαδικασία να σχολιάσουν. Άλλοι εξετάζουν τα θέμα κοινωνικά ως προς την ηθική, άλλοι ανθρωποκεντρικά και ένα μεγάλο ποσοστό καθαρά υποκειμενικά. Ας εξετάσουμε τους τις τρεις αυτές οπτικές.

Τα θέματα που προκαλούν ζήτημα ηθικής αφορούν συνήθως στη διαχείριση του ανθρώπινου σώματος και του θανάτου αυτού. Ενώ είναι κατά βάση καθαρά προσωπική υπόθεση το τι κάνει κανείς με το σώμα του ή πως αντιμετωπίζει την ιδέα του θανάτου, όταν αυτά επηρεάζουν είτε την αισθητική, είτε την πνευματική και ψυχική υγεία και παιδεία τρίτων, τίθεται θέμα για ηθικά ορθού και λανθασμένου. Η κοινωνική οπτική λοιπόν εστιάζει στο κατά πόσον επηρεάζεται η κοινωνία από τη συμπεριφορά του εν λόγω ατόμου και τι αντίκτυπο έχει.

Η ανθρωποκεντρική οπτική εστιάζει, όπως μαρτυρά η λέξη, στον ίδιο τον άνθρωπο και στην εξ ορισμού έννοια του σώματος και του θανάτου του. Σε αυτήν την περίπτωση το άτομο καλείται να σεβαστεί τη φύση του κυρίως υλικά, ακόμα και ως προς τον θάνατο. Η ηθική γίνεται ορθή διαχείριση της ύλης μέχρι τη στιγμή που αυτή θα πάψει να υφίσταται.

Η τρίτη και πιο κοινή οπτική, αφορά στα βιώματα και τις πεποιθήσεις του καθενός. Εκεί βρίσκουμε ένα μείγμα από κριτήρια θρησκευτικά, παιδείας, καλλιέργειας και προσωπικού περιβάλλοντος. Από αυτήν την οπτική πηγάζει και το γνωστό «ο καθένας μπορεί να έχει τη γνώμη του».

Τι γίνεται όμως αν πράγματι θέλουμε να δούμε πιο είναι το ηθικά ορθό; Στη συζήτηση δεν υπάρχουν ευθύνες, γι' αυτό κι ο καθένας υιοθετεί αυτό που θεωρεί ότι τον εκφράζει. Στην πράξη όμως καλούμαστε, ως άλλοι Σολομώντες, να ανακαλύψουμε πια είναι η μητέρα του παιδιού. Το να επικαλεστούμε το συναίσθημα, βέβαια, σίγουρα δεν επιφέρει πάντα τη λύση.

Στη λαϊκή παράδοση, που έχει δώσει πάμπολλες φορές απαντήσεις στη σύγχρονη πολιτισμένη εποχή μας, υπήρχε αυτό που αποκαλούμε «άγραφος νόμος». Αυτός ήταν ο κανόνας που δέχονταν όλοι σιωπηλά, διότι ένιωθαν – χωρίς πάντα να γνωρίζουν – ότι αυτό είναι το ορθό. Από την άλλη πλευρά, στην ελληνική γλώσσα υπάρχει μια λέξη που ο ορισμός της είναι η πράξη κατά συνείδηση, ανθρωπιά και ήθος. Αυτή δεν είναι άλλη από τη λέξη «φιλότιμο».

Δεν είναι σίγουρα εύκολο στη σημερινή αχανή κοινωνία να υπάρχουν άγραφοι νόμοι. Ο βομβαρδισμός των πληροφοριών διαμορφώνει με τέτοια λεπτομέρεια την οπτική μας που είναι δύσκολο ακόμα και δύο μόνο άνθρωποι να συμφωνήσουν σε ένα ζήτημα, πόσο μάλλον ηθικής. Όμως, ως αιώνια ονειροπόλα, θεωρώ πως η ύπαρξη και μόνο του φιλότιμου – που δεν είναι ελληνικό προνόμιο – μας δείχνει πως ο άνθρωπος έχει μέσα στην ψυχή του ήθος, που μπορεί να γίνει ορθό κριτήριο πράξης.

Οι ηθικές είναι πολλές, ίσως όσες κι οι κοινωνίες. Όμως, όπως η σωκρατική αλήθεια είναι μία έναντι στις υποκειμενικές αλήθειες των σοφιστών, κατά παρόμοιο τρόπο, το ήθος είναι η δύναμη της ψυχής του ανθρώπου να πράττει ορθά και ως προς εαυτόν και ως προς αλλήλους. Η δυσκολία έγκειται πάντα στην ταυτόχρονη και ανεπηρέαστη εκμαίευσή του.

Ίσως είναι ακατόρθωτο να σταθεί το ήθος της ψυχής έναντι στις ηθικές του κόσμου και μάλιστα να επικρατήσει. Παρόλα αυτά, είναι παρήγορη η γνώση ότι ο άνθρωπος έχει μια έμφυτη δύναμη να πράξει το ορθό κοινωνικά, ανθρωποκεντρικά και υποκειμενικά ταυτόχρονα. Είναι τα φωτεινά παραδείγματα εκείνων που συνήθως χαρακτηρίζονται «ειρηνοποιοί» και των οποίων τα λόγια και τα έργα γίνονται σεβαστά ακόμα κι από τους αντιπάλους τους.

Kαι κάπως έτσι γεννήθηκε ο Ήρωας. Όχι, δεν βουτήχτηκε στην πηγή της αθανασίας από τη μητέρα του σαν άλλος Αχιλλέας. Αυτός δεν είχε μάνα. Η μόνη μάνα του ήταν η ζωή. Η ζωή τον δίδαξε πώς να περπατά. Κι ήταν σκληρή μαζί του.

Δεν ήταν βασιλιάς τρανός και πολυμήχανος σαν τον Οδυσσέα. Εκείνος ήταν γεμάτος αδυναμίες. Θνητός σαν το θάνατο και υλικός σαν το χώμα. Το μόνο που μοιραζόταν μαζί του ήταν ο νόστος. Αυτή η δίψα να φτάσει στη λύτρωση. Αυτή κρατούσε μέσα του μια άσβεστη φλόγα που τον έσωζε κάθε φορά που έπεφτε στα βάραθρα της ύπαρξης του.

Αυτή ήταν η αθανασία του. Με ματωμένα τα χέρια από τα κομμάτια της καρδιάς του, δακρυσμένα τα μάτια να αντικατοπτρίζουν την ομίχλη της ψυχής του, εκείνος στεκόταν ξανά στα πόδια του και προχωρούσε. Αυτή η δύναμη να κοιτά μπροστά πάση θυσία. Και καθώς προχωρούσε κι απομακρυνόταν από τις σκιές του, οι πληγές του θεραπεύονταν κι ένα ανίκητο φως ανάβλυζε από τις ουλές που έκλειναν.

Κάποιος θα τον έλεγε ημίθεο σαν τον Ηρακλή που έβγαινε άτρωτος από όποιο άθλο. Ήταν ημίθεος, μα όχι με την αρχαία έννοια του όρου. Ήταν δισυπόστατος. Κορμί σάρκινο, αδύναμο και φθαρτό με μια ψυχή θεϊκή, άυλη και αιθέρια. Πώς κάτι άυλο κατοικούσε μέσα σε κάτι υλικό αλήθεια; Μια απάντηση που έψαχνε για χρόνια να βρει.

Μα την απάντηση έμελλε να του τη δώσει η ζωή κατά το τέλος του βίου του. Τότε που γερασμένος πια έγερνε κάθε βράδυ στο προσκέφαλο του κρεβατιού του, προσμένοντας το θάνατο σαν φίλο κι όχι σαν εχθρό. Όταν ο άνθρωπος φιλιώσει με το θάνατο, νικά το φόβο.

Έτσι άφοβος, έμοιαζε λίγο με τον Θησέα που φόρεσε μαύρα πανιά στη νίκη του. Δεν συλλογιζόταν το πένθος γιατί γι’ αυτόν δεν υπήρχε. Για να πενθήσεις πρέπει να έχεις κάτι να χάσεις. Εκείνος δεν είχε τίποτα πια. Μόνο κέρδος είχε να αποκομίσει.

Κι όταν ο αιώνιος ύπνος τον αγκάλιασε και η ύλη του έδυε στην τελευταία του ανάσα, πήρε την απάντηση του.

Όσο η σάρκα φθίνει, τόσο η ψυχή ανυψώνεται. Μόνο αντίστροφα οι αντίθετες φύσεις μπορούν να συνυπάρξουν. Μα το κοινό ταξίδι τους δεν το ορίζει παρά η μοίρα που τις ένωσε.

Κι η μοίρα απόψε χώρισε τις φύσεις του κι έμεινε ανάλαφρος να ταξιδεύει προς την αθανασία της Ιθάκης. Αυτός ήταν ο Ήρωας.

Ο κάθε σύγχρονος ήρωας που, μέσα στην τραγωδία της ζωής, ορθώνει το ανάστημα και βροντοφωνάζει πως η εξ ορισμού φύση του δεν είναι γόνος δικός της.

Η τόλμη είναι αρετή των συνετών ανθρώπων. Δεν είναι παρόρμηση. Είναι δύναμη που συνεπάγεται την επιλογή του να αναλάβεις την ευθύνη των πράξεών σου.

Όταν τολμάς, δεν οδεύεις προς το λάθος, ούτε αυτό που θεωρείς εσύ σωστό. Οδεύεις προς αυτό που νιώθεις. Κι αυτό πάντα έχει κάτι θετικό να φέρει. Γιατί στην ουσία, δεν είμαστε τα λάθη μας, αλλά το πώς επιλέγουμε να τα διαχειριστούμε. Κι όταν τολμάς, ακόμα κι αν δεν επιτυχείς το στόχο, σημασία έχει να γνωρίζεις πώς να διαχειριστείς την ήττα σου. Αυτή η γνώση διώχνει κάθε φόβο ή δισταγμό. Πως ό,τι κι αν έρθει θα το αντιμετωπίσεις.

Αυτή είναι η δύναμη των τολμηρών ανθρώπων. Να γνωρίζουν πως πέφτοντας και στον γκρεμό ακόμη, εκείνοι θα σταθούν όρθιοι. Κι η τόλμη πάντα ανταμείβεται. Ακόμα κι αν ένα κομμάτι της φέρει καταστροφή, το αποτέλεσμα θα είναι ελευθερία.

Ελεύθερος είναι ο άνθρωπος που ξέρει τι θέλει και το διεκδικεί, χωρίς να χάνει το σεβασμό και την ανθρωπιά του. Κάνει το ταξίδι του και κάπου εκεί στο τέλος, κοντά στον προορισμό του, βρίσκει τον θησαυρό που χρόνια έψαχνε. Κι αυτός δεν είναι άλλος από μια καθαρή εικόνα στον καθρέφτη της ψυχής του.